Στα ’90s, εποχή των top models, τα νέα κορίτσια ονειρεύονταν ότι ήταν κοµµάτι του υπέροχου κόσµου της µόδας, όπου έλαµπαν τα άστρα της Linda Evangelista, της Christy Turlington, της Naomi Campbell, της Claudia Schiffer, µοντέλων µε µυθικές αµοιβές και ακόµα µεγαλύτερο τον µύθο γύρω από το όνοµά τους. Η Βίκυ Καγιά, 14 ετών τότε, περπατούσε µαζί µε µια φίλη της στο Χαλάνδρι, µε προορισµό ένα γερµανικό βιβλιοπωλείο. Έβρισκε καλή την ιδέα, όταν τελείωνε το σχολείο, να πάει στη Γερµανία για σπουδές. Αυτό ήταν και το µόνο µελλοντικό πλάνο που, ίσως, είχε. Τότε, όµως, τη σταµάτησε στον δρόµο ένας casting director από το πρακτορείο Model Swan και τη ρώτησε αν ήθελε να γίνει µοντέλο. Την ιστορία τη γνωρίζω λίγο πολύ, αλλά ακούγεται διαφορετική όταν τη διηγείται η ώριµη πια Βίκυ. Μητέρα δύο παιδιών σήµερα, επιχειρηµατίας, µέντορας της νέας γενιάς µοντέλων, θυµάται τα πάντα µε ακρίβεια: «Δεν συνειδητοποίησα τι µου είχαν προτείνει ακριβώς. Αλλά ήταν φοβερό, γιατί αµέσως µετά πήγαµε στο σπίτι της Δήµητρας, όπου η Αγγλίδα µητέρα της παρακολουθούσε στο BBC ένα αφιέρωµα στην Kate Moss, που µόλις είχε εµφανιστεί στο προσκήνιο. Όταν τελείωσε, είπα στη φίλη µου: “Αυτό θα κάνω το καλοκαίρι’’. Το έβλεπα σαν παιχνίδι, σαν κάτι που θα τελείωνε γρήγορα».

Ήρθαν οι πρώτες δουλειές και µαζί τα πρώτα χρήµατα: «Ήταν κάτι καλό για µένα. Τότε, όλοι έπρεπε να δώσουµε Πανελλήνιες, να ακολουθήσουµε µια προδιαγεγραµµένη πορεία. Σε αντίθεση µε το σχολείο, που µου φαινόταν βαρετό, συναναστράφηκα µια οµάδα δηµιουργικών ανθρώπων. Ήταν ένας κόσµος γεµάτος δυνατότητες. Απελευθερώθηκα, ρωτούσα, έβλεπα τη διαφορετικότητα».

 


Σακάκι από μοχέρ, Max Mara Boutique. Καλσόν, Calzedonia. Δερμάτινες γόβες Christian Dior, Dior Boutique.
©Photographer: Dionisis Andrianopoulos, Fashion Editor: George Karapetis

Της θυµίζω το πρώτο της εξώφυλλο, goth αισθητικής, στο τότε περιοδικό Πρόσωπα. Ένιωσε σπουδαία ή εκτεθειµένη; «Δεν ένιωσα κάτι ιδιαίτερο», θυµάται. «Ήταν κοµµάτι της δουλειάς µου». Αντίθετα, µου µιλάει µε ενθουσιασµό για τις πρώτες της φωτογραφίσεις µε τους εγχώριους επαγγελµατίες: «Θυµάµαι τη Μάρα Δεσύπρη, τον Bill Georgoussis και πολλούς άλλους. Ακόµα υπογράφουν editorials περιοδικών, αλλά τότε ο κόσµος της µόδας είχε πάθος για το αντικείµενο. Δούλευαν χωρίς να ενδιαφέρονται για τα χρήµατα. Έκαναν ουρές στο περίπτερο του Κολωνακίου που έφερνε ξένους τίτλους, και εγώ εκεί, µαζί τους. Να πάρουµε τα καινούργια περιοδικά, να τα διαβάσουµε, να τα µυρίσουµε… Με πλαισίωναν µε αγάπη και, κυρίως, µε προστάτευαν».

Όλα έχουν αλλάξει από τότε. Στην εποχή µας έχουµε ανάγκη από κινήµατα όπως το #metoo και θεσµικούς περιορισµούς, για να διασφαλιστούν ο σεβασµός και η αξιοπρέπεια. Στη µόδα έχει ανακύψει παγκοσµίως το θέµα του ορίου έναρξης εργασίας των µοντέλων, αφού δεκάδες από αυτά βουτάνε στα βαθιά πριν από την ενηλικίωση, για να βγάλουν γρήγορα χρήµατα ή για να ζήσουν ένα όνειρο που, στις περισσότερες περιπτώσεις, θα τελειώσει πρόωρα και βίαια. Τον περασµένο Μάιο η Kering, στην οποία ανήκουν οι οίκοι Gucci, Saint Laurent και Balenciaga, ανακοίνωσε ότι παύει να συνεργάζεται µε µοντέλα κάτω των 18 ετών. Η Marie-Claire Daveu, Chief Sustainability Officer του οµίλου, δήλωσε σχετικά: «Έχουµε συνείδηση της επιρροής που ασκούµε στις νέες γενιές µέσω των εικόνων που παράγονται από τους οίκους µας». Η Condé Nast, από την πλευρά της, απαγόρευσε να φωτογραφίζονται στα περιοδικά της ανήλικα µοντέλα, ενώ τα µεγαλύτερα πρακτορεία στον κόσµο εκπόνησαν έναν κώδικα δεοντολογίας για τις συνθήκες εργασίας των µοντέλων που δεν έχουν ενηλικιωθεί. Βάσει αυτού, η ύπαρξη συνοδού είναι υποχρεωτική, όπως και ένα ωράριο ανάλογο των αντοχών ενός ανήλικου ανθρώπου και συµβατό µε το σχολικό του πρόγραµµα. «Το βρίσκω σωστό», λέει η Βίκυ. «Εγώ στα 14 µου δεν πήγα στο εξωτερικό ούτε σε fashion weeks. Όµως δεν θα ξεχάσω ποτέ, όταν στα 18 µου µετακόµισα στο Παρίσι, ότι έβλεπα κορίτσια από την Πολωνία, τη Μολδαβία, τη Ρωσία, τη Βραζιλία, που δεν µιλούσαν καν αγγλικά, να κλαίνε όλη µέρα. Ολοµόναχα, έµπαιναν στο αεροπλάνο και δεν ήξεραν πού πάνε και τι κάνουν. Αν ξεκινήσεις στα 14 σε µια τοπική αγορά, µε τον µπαµπά σου να σε συνοδεύει παντού, όπως συνέβη σε εµένα, είναι εντάξει. Αλλά σε µια διεθνή αρένα, πολύ καλά κάνουν και βάζουν όρια».

Η Sara Ziff, µοντέλο και ιδρύτρια του Μη Κερδοσκοπικού Οργανισµού The Model Alliance, που προστατεύει τα δικαιώµατα των µοντέλων, σχολιάζει: «Σε ένα ανήλικο µοντέλο ασκείται πίεση να διατηρήσει τις ίδιες αναλογίες όσο µεγαλώνει. Κάτι που είναι αδύνατον και, άρα, σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε διατροφικές διαταραχές». Αντίθετα, η περίπτωση της Βίκυς είναι µάλλον ενθαρρυντική: «Ο χώρος της µόδας χρειάζεται γερό στοµάχι και ακόµα περισσότερο γερές βάσεις. Αυτές οφείλονται στην οικογένεια, όµως, όχι στην ηλικία. Μιλάµε για εξαντλητική κούραση και απόρριψη. Τη µία είσαι µικρή, την άλλη πολύ ξανθιά ή πολύ ψηλή. Άλλοτε µούσα και άλλοτε για πέταµα. Αυτό µπορεί να σε τρελάνει. Όµως, αν έχεις δίπλα σου ανθρώπους που σε στηρίζουν, δεν κινδυνεύεις. Δεν έχει σηµασία αν είσαι 15 ή 17 ετών», εκτιµά.

Θα ήταν σύµφωνη να ακολουθήσει η κόρη της το επάγγελµα του µοντέλου πριν ενηλικιωθεί; «Όχι, δεν θα µε πείραζε, γιατί ξέρω καλά τον χώρο. Κάτι τέτοιο συµβαίνει και µε την Kaia Gerber, κόρη της Cindy Crawford. Το κορίτσι αυτό διαπρέπει χωρίς να απειλείται, επειδή την προστατεύει η οικογένειά της. Αν η κόρη µου θελήσει να γίνει µοντέλο, ξέρω πού θα τη στείλω, τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται να κάνει».

Η ίδια στερήθηκε πράγµατα στην εφηβεία της; «Δεν θεωρώ ότι στερήθηκα κάτι. Αντίθετα, απέκτησα χρήµατα και πολύτιµες εµπειρίες», ξεκαθαρίζει. Κάτι αντίστοιχο λέει η Μάρα Δεσύπρη, από τον ρόλο της φωτογράφου πλέον: «Ένα πολύ νέο κορίτσι που κάνει καριέρα στο modeling ανοίγει τους ορίζοντές του µια ώρα αρχύτερα. Προσωπικά, αναζητώ χαρακτήρες για την εκάστοτε δουλειά µου, εστιάζοντας στην οµορφιά και όχι στην ταυτότητα ή στο διαβατήριο του µοντέλου. Αρκεί να υπάρχουν όρια και αξιοπρέπεια. Ποτέ δεν βάζεις ένα ανήλικο µοντέλο να κάνει γυµνό. Απαγορεύεται».

Δεν έχουν όλοι την ίδια άποψη. Θυµάστε την περίπτωση της Sofia Mechetner; Το 2015, έκανε το ντεµπούτο της στο σόου υψηλής ραπτικής του οίκου Dior φορώντας ένα διάφανο φόρεµα, από το οποίο διακρινόταν το στήθος της, εικόνα που έκανε τον γύρο του διαδικτύου. Το 14χρονο µοντέλο είχε απορριφθεί σε casting και είχε απευθυνθεί στον γαλλικό οίκο, όπου αµέσως θεωρήθηκε το νέο απόκτηµα της µόδας. Ρωτάω τη Βίκυ για την αντίφαση του να επιλέγουν οι οίκοι πολύ νεαρά µοντέλα. Για ποιο λόγο, αφού τα ρούχα τους απευθύνονται σε µεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες; «Γιατί είναι ωραία η αντίθεση µε την αθωότητα. Βλέπεις ένα εντυπωσιακό ρούχο πάνω σε ένα νέο κορίτσι που δεν συνειδητοποιεί τι φοράει», απαντά.

Η Alexandra Sandberg, casting director που αρνείται τη συνεργασία µε ανήλικα µοντέλα, θεωρεί ότι «οι οίκοι δεν µπορούν να πουλήσουν νεότητα στις πελάτισσές τους, όµως µπορούν να τους προσφέρουν ένα κοµµάτι της µέσα από τα µοντέλα τους. Όλοι θέλουν να µυρίσουν το άρωµα της νιότης, ακόµη και αν δεν µπορούν να την αγοράσουν».

Μέχρι να φτάσουµε στο σήµερα, οπότε το «άρωµα της νιότης» πληρώνεται ακριβά, οι ανάγκες έχουν αλλάξει. Το ’50 και το ’60, τα µοντέλα έπρεπε να µοιάζουν περισσότερο µε µαµάδες και όχι µε κόρες. Άραγε, ποιες παράµετροι καθορίζουν το look & feel της µόδας; «Η µόδα είναι µια βιοµηχανία που στηρίζεται σε εκατοµµύρια ανθρώπους και έχει να κάνει µε κοινωνικούς, πολιτικούς, θρησκευτικούς και οικονοµικούς παράγοντες. Ανάλογα µε το τι συµβαίνει γύρω µας, προσαρµόζονται και τα πρότυπα», εξηγεί η Βίκυ.

Όπως πάντα, το µέτρο είναι που κάνει τη διαφορά. Χαρακτηριστικό παράδειγµα το φετινό σόου του Alexander McQueen, όπου η Sarah Burton ανέβασε στην πασαρέλα µοντέλα όπως η 48χρονη Stella Tennant δίπλα σε φρέσκα κορίτσια, όπως η 24χρονη Kerolyn Soares και η 19χρονη Adut Akech, περνώντας το µήνυµα της γυναικείας δύναµης και οµορφιάς ανεξαρτήτως ηλικίας. Αντίστοιχη τοποθέτηση έκανε το σχεδιαστικό δίδυµο Mi-Ro όταν ζήτησα τη γνώµη τους: «Σε σόου µας έχουν περπατήσει κορίτσια από 16 έως και 35 ετών, και ήταν άψογες όλες. Το κριτήριο επιλογής ενός µοντέλου δεν είναι η ηλικία», τόνισαν. Ο φωτογράφος Θανάσης Κρίκης, πάλι, µου θύµισε ότι υπάρχουν µοντέλα που στην εφηβεία τους καθόρισαν µια ολόκληρη εποχή, όπως η Twiggy: «Είναι θέµα χαρακτήρα και όχι ηλικίας. Μου έχει τύχει να έχω µπροστά µου ένα πολύ νεαρό µοντέλο που να µην καταλαβαίνει τι κάνει, δυσκολεύοντας τον εαυτό της και τη δουλειά µου. Άλλες φορές, µια έφηβη µπορεί να έχει εκπληκτικές επιδόσεις στη φωτογράφιση. Αν πετύχει πάντως, η νεότητα έχει µια συναρπαστική τελειότητα στη µορφή», εξηγεί.

Η Βίκυ Καγιά µέσα από τον τηλεοπτικό της ρόλο συναναστρέφεται δεκάδες κοπέλες οι οποίες θέλουν να γίνουν µοντέλα. Σίγουρα έχει διαµορφώσει µια άποψη για το τι προσδοκούν από το modeling και, τελικά, από το µέλλον τους. «Η τάση της σύγχρονης µόδας είναι να αγγίξει βαθιά τον άνθρωπο, να τον παρακινήσει. Από την άλλη, ζούµε στην εποχή του Instagram, που βασίζεται στην εικόνα. Γι’ αυτό και είναι εύκολο για πολλά νεαρά άτοµα να επιλέξουν να µην κάνουν τίποτα από το να κάνουν κάτι σηµαντικό. Στην ουσία διαλέγεις στρατόπεδο. Ένα µοντέλο µπορεί να διαµορφώσει ένα καλό προφίλ στο Instagram ή να κάνει ένα κανάλι στο youtube, όπου θα ανεβάσει ένα σέξι βίντεο και χωρίς κόπο θα αποκτήσει κοινό και άρα θα κλείσει δουλειές. Χωρίς να κατακρίνω κάτι, θεωρώ ότι πρέπει να δεχτούµε τον εαυτό µας, να αγκαλιάσουµε τις ρυτίδες ή τις καµπύλες µας, να δουλέψουµε σκληρά και να κάνουµε τη διαφορά».

Τι συµβαίνει, όµως, µε τα κορίτσια που ονειρεύονται να γίνουν η επόµενη Kaia Gerber; Είναι έτοιµες να θυσιάσουν τη βασική τους µόρφωση για να κάνουν ένα ανάλογο βήµα; Οι µεγάλοι κατανοούµε ότι οι πιθανότητες γι’ αυτού του είδους την καριέρα είναι περίπου 1%. Και, κυρίως, οφείλουµε να αναρωτηθούµε τι λείπει από ένα ανήλικο κορίτσι, ώστε να παίρνει θέση εκκίνησης σε µια κούρσα αέναης δοκιµασίας και απόρριψης. Την απάντηση µου τη δίνει η Βίκυ: «Δεν υπάρχει σωστή και λάθος ηλικία. Κάθε άνθρωπος ξέρει πότε είναι έτοιµος. Και αν δεν το ξέρει ο ίδιος, οφείλει να το γνωρίζει η οικογένειά του, αν µιλάµε για κορίτσια κάτω των 18 ετών. Το θέµα είναι να υπάρχει όριο, να µην αφήνεται ένα παιδί µόνο και ανεξέλεγκτο. Η οικογένεια οφείλει να λέει “όχι’’ όταν πρέπει».