Το μέλλον της μόδας μπορεί να μην έχει ακόμη (γ)ραφτεί, αλλά επιτρέψτε μας να προβλέψουμε ότι όλο και πιο πολλά από τα haute couture κομμάτια που θα θαυμάζουμε τις επόμενες σεζόν στα Met Gala ή στα Όσκαρ θα δημιουργούνται συνεργατικά, από ανθρώπους και μηχανές που σκέφτονται όπως οι άνθρωποι, αλλά πιο γρήγορα, ενδεχομένως και πιο δημιουργικά. Κι αυτό διότι τα τελευταία τρία χρόνια η ευρύτερη βιομηχανία της μόδας έχει σπεύσει να επωφεληθεί-με-ερωτηματικό από τα «δώρα» της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI). Την ίδια στιγμή, είναι μάλλον απίθανο το να αντικαταστήσει το AI τις επιδέξιες μοδίστρες ή να οδηγήσει στον αφανισμό των τεχνικών «λεπτοδουλειάς» που οδηγούν σε όμορφα ρούχα, καθώς αυτές βρίσκονται στο DNA κάθε πράγματος που λογίζεται ως άξιο της τιμής του και πολυτελές.
Έχει καλό γούστο το AI;
Ας γυρίσουμε, όμως, τον χρόνο πίσω, στον Νοέμβριο του 2024. Τότε, στο 3ο Συνέδριο Change Makers της Vogue Greece, η Μαίρη Κατράντζου ανέφερε πως κάποια στιγμή κατέβασε μια AI εφαρμογή και της ζήτησε ένα σχέδιο «στο στιλ της Κατράντζου». Όταν η «βασίλισσα των prints» είδε το αποτέλεσμα, της φάνηκε κακό. Στη συνέχεια, της ζήτησε μια τσάντα Bulgari Serpenti. Και πάλι δεν ενθουσιάστηκε με το σχέδιο που πήρε για απάντηση. Υπάρχει λόγος πίσω από αυτές τις αποτυχίες: Η Κατράντζου, ως επιτυχημένη και ταλαντούχα σχεδιάστρια, διαθέτει έντονο ένστικτο, προσωπική αισθητική και ισχυρή άποψη περί μόδας, ενώ το AI όχι χωρίς να «εκπαιδευτεί».
Οι AI εφαρμογές αυτό που κάνουν είναι να εκτελούν βάσει της προηγούμενης, αποθηκευμένης γνώσης τους τα prompts (υποδείξεις) που τους δίνουν ως εντολές οι χρήστες τους. Για παράδειγμα, στο εύχρηστο περιβάλλον της Raspberry AI ένας σχεδιαστής μπορεί για αρχή να ζητήσει «ένα σατέν γαλάζιο πουκάμισο στο στιλ του Tom Ford». Για να φτάσει το αποτέλεσμα σε ικανοποιητικό επίπεδο, όμως, θα χρειαστεί να τροφοδοτήσει αρκετές φορές τη «μηχανή» με λεκτικές εντολές, εικόνες και βίντεο αναφοράς, αναδιαμορφώνοντας συνεχώς, μέσα από δοκιμές και διορθώσεις, τις απαντήσεις που θα παίρνει: λεκτικές, σχεδιαστικές, φωτορεαλιστικές, βιντεορεαλιστικές. Αν για παράδειγμα το μανίκι δείχνει να «μη λειτουργεί» στη βιντεορεαλιστική απεικόνιση που θα του δώσει το app, μπορεί να του ζητήσει να του κάνει, σε χρόνο dt, αλλαγή στη ραφή, στο ύφασμα ή στο πατρόν, πριν το δοκιμάσει πάνω σε «πραγματική» κούκλα ή σε «πραγματικό» μοντέλο.
Με αυτόν τον τρόπο, κάθε φέρελπις Tom Ford μπορεί όχι μόνο να φτιάξει ένα ρούχο στο στιλ του ειδώλου του, αλλά και να αναπτύξει το concept και το περιεχόμενο ολόκληρων κολεξιόν. Τα προσαρμοσμένα στις ανάγκες της βιομηχανίας της μόδας apps που χρησιμοποιούν την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν, λοιπόν, κάτι σαν hi–tech, υπεράνθρωπα εύστροφους «βοηθούς εξ απορρήτων» των σχεδιαστών, που τους συντροφεύουν σε όλη τη δημιουργική διαδικασία. Πόσο χρήσιμοι είναι; Ας μιλήσουμε με τους αριθμούς που αναφέρονται στον επίσημο ιστότοπο της Raspberry AI: Μια εταιρεία μπορεί να εξοικονομήσει χρησιμοποιώντας το συγκεκριμένο app από τρεις έως πέντε ώρες στον σχεδιασμό κάθε ρούχου, να μειώσει κατά 30% τα κόστη που ξοδεύει σε δείγματα υφασμάτων, να κερδίσει τρεις μήνες παραγωγικού χρόνου ετησίως και να αυξήσει τα έσοδά της κατά 12%.
Το ΑΙ είναι γενικότερα χρήσιμο στη μόδα
Μπορεί να αξιοποιηθεί για να αναπτύξει και στη συνέχεια να εξηγήσει στους «εργάτες της haute couture» πρωτοποριακές τεχνικές, αλλά και να τους εκπαιδεύσει ή να εκπαιδευτεί από αυτούς, για παράδειγμα σε παραδοσιακές μεθόδους ύφανσης οι οποίες απαιτούν υψηλό επίπεδο δεξιοτεχνίας. Η Iris Van Herpen, πάλι, που στα ονειρικά, φουτουριστικά κομμάτια της συνδυάζει το παραδοσιακό craftsmanship με την τεχνολογία αιχμής και τα απρόσμενα υλικά, έχει ξεκινήσει το project A–Iris, το «δικό της ChatGPT», που όταν ολοκληρωθεί θα γίνει κάτι σαν «επέκταση του εγκεφάλου της», για να απαντά σε ερωτήσεις επισκεπτών μελλοντικών εκθέσεων με δημιουργίες της.
Ενθουσιασμός και διλήμματα
Όλα αυτά ακούγονται υπέροχα: Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ξεμπλοκάρει τον εγκέφαλο των σχεδιαστών, να λύσει τα χέρια των τεχνιτών και να εξελίξει-διευρύνει το περιεχόμενο της έννοιας του craftsmanship. Η επανάσταση που φέρνει, όμως, δεν στερείται σκοτεινών πλευρών. Πέραν του ότι το AI είναι ενεργοβόρο και βλάπτει τον πλανήτη –μια κατηγορία με την οποία η βιομηχανία της μόδας έρχεται συνεχώς αντιμέτωπη–, το défaut του AI που πονοκεφάλιασε πρώτο τους παρόχους του είχε και συνεχίζει να έχει να κάνει με τον πάντοτε πιθανό πλαγιαρισμό που μπορεί να περιλαμβάνουν οι αποκρίσεις του στα prompts.
Αξίζει να σταθούμε σε αυτό. Κατά πόσο μπορεί, για παράδειγμα, ο Παναγιώτης Κούστας από το ατελιέ του στο Παγκράτι να τροφοδοτήσει μια εφαρμογή με εικόνες και βίντεο από σόου του Thierry Mugler που υπάρχουν ελεύθερα στο διαδίκτυο για να φτιάξει ένα φόρεμα στο στιλ του εκλιπόντος Γάλλου σχεδιαστή και να ντύσει με αυτό μια τοπική δόξα της λαϊκής αθηναϊκής νύχτας, η οποία θα τον χρυσοπληρώσει για την «έμπνευση» και τον «κόπο» του; Σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν η αυθεντικότητα δεν είναι καν ζητούμενο –πόσω μάλλον αποτέλεσμα–, ερχόμαστε αντιμέτωποι με θέματα ηθικής αλλά και Δικαιοσύνης, καθώς η πνευματική ιδιοκτησία των πρωτότυπων σχεδίων προστατεύεται νομικά. Οι μεγάλοι οίκοι μόδας, για πολλούς από τους οποίους, παρεμπιπτόντως, γνωρίζουμε ότι έχουν τεστάρει «προληπτικά» το AI στη δημιουργική διαδικασία των κολεξιόν τους, προστατεύονται από τον πλαγιαρισμό μέσω των πανίσχυρων νομικών τμημάτων τους.
Οι άλλοι είναι πιο ευάλωτοι στην αντιγραφή. Στην πράξη, τα πράγματα ρυθμίστηκαν εν μέρει μέσα από εφαρμογές κλειστού κυκλώματος που προστατεύουν κατά το δυνατόν την πνευματική ιδιοκτησία, οι οποίες πλασαρίστηκαν ως «big news» στα ΜΜΕ όταν η ατρόμητη, 80χρονη σήμερα, Norma Kamali επικοινώνησε το ότι δημιούργησε σχέδια «σαν τα παλιά δικά της» με τη βοήθεια ενός «ιδιωτικού» AI app. Συγκεκριμένα, ανέθεσε στο πρακτορείο καινοτομίας Maison Meta την τροφοδότηση του app της με ολόκληρο το αρχείο της και στη συνέχεια άρχισε να του δίνει η ίδια prompts για να το εκπαιδεύσει στον τρόπο που λειτουργεί ως σχεδιάστρια, με στόχο να το μετατρέψει σταδιακά σε «επέκταση του μυαλού της». Κάτι τέτοιο είπε ενθουσιασμένη στο podcast Tools & Weapons του Brad Smith, αντιπροέδρου της Microsoft, η οποία έχει επενδύσει πάνω από 13 δισεκατομμύρια δολάρια στην OpenAI.
Το hype και η επόμενη μέρα
Σχεδιαστές με περισσότερες επιφυλάξεις από την Kamali για το AI και αιχμηρή άποψη, το hype που έχει σηκώσει η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη το περιπαίζουν ή το χρησιμοποιούν για να κάνουν ένα πολιτικό σχόλιο για τον ενίοτε απάνθρωπο τρόπο που λειτουργεί η βιομηχανία της μόδας σήμερα. Ο Marc Jacobs, για παράδειγμα, χρησιμοποίησε το ChatGPT για τη συγγραφή των σημειώσεων του τρίλεπτης διάρκειας σόου του για τη Ready–to–Wear κολεξιόν του της σεζόν Φθινόπωρο 2023. Αυτή η επιλογή από κάποιους μεταφράστηκε ως (αυτο-)αναφορά στους αυτοματισμούς του AI αλλά και στις ταχύτητες της βιομηχανίας, που απαιτεί από τους σχεδιαστές να παρουσιάζουν όλο και πιο πολλές συλλογές μέσα σε ένα έτος.
Στην Couture Prompt συλλογή τους για την Άνοιξη του 2025, πάλι, το «ζαβολιάρικο» δίδυμο των Viktor & Rolf παρουσίασε 24 looks, τα οποία την ώρα της επίδειξης περιγράφονταν από μια γυναικεία φωνή που είχε παραχθεί με AI. Η κοινή για όλα τα looks μηχανική περιγραφή «μπεζ πανωφόρι από μεταξωτό γκαζάρ, λευκό πουκάμισο από μεταξωτό γκαζάρ, μπλε παντελόνι από μεταξωτό γκαζάρ» ήταν ακριβής για άπαντα τα σύνολα. Τα looks της κολεξιόν έδειχναν επί τούτω σαν αποτελέσματα ενός και μόνο prompt που δόθηκε σε μια AI εφαρμογή, παρότι ήταν όλα «δουλεμένα στο χέρι». Ενώ, πάντως, είναι εντυπωσιακό το ότι το AI μπορεί να πάει ένα βήμα παραπέρα το craftsmanship, τα περισσότερα apps της που φτιάχτηκαν για τις ανάγκες της βιομηχανίας της μόδας «διαφημίζουν» κυρίως την ταχύτητα στην παραγωγή που μπορούν να προσφέρουν, την εξοικονόμηση στα κόστη, τη βελτίωση του περιβάλλοντος αγορών στα ηλεκτρονικά καταστήματα –μέσω της δημιουργίας virtual fitting rooms, των περιγραφών των προϊόντων, των chatbots– και ό,τι άλλο συνδέεται με την αύξηση του κέρδους. Αυτό ας μας βάλει σε σκέψεις ως προς το ποιων συμφέροντα εξυπηρετεί το AI στη μόδα. Όπως και το ότι κάποιοι, πολώνοντας τις απόψεις και τις προβλέψεις στα άκρα, πιστεύουν πως η «πολυτέλεια του μέλλοντος» δεν θα είναι τα ρούχα που θα φτιάχνονται με τη βοήθεια του AI, αλλά εκείνα που θα το αποκλείουν από κάθε στάδιο παραγωγής τους. O tempora, ο mores!
