Κοιτάζοντας με στα μάτια, με το βλέμμα της διαπεραστικό πίσω από τα γυαλιά της, η Maria Grazia Chiuri, δεν κρύβει την ενόχληση της. «Οι άνδρες σχεδιαστές μπορούν να ασχοληθούν με γυναικεία ρούχα», λέει με βαριά ειρωνεία. «Αλλά οι γυναίκες σχεδιάστριες δεν μπορούν να ασχοληθούν με ανδρικά ρούχα».
Σηκώνει το φρύδι της, χαμογελάει και σκύβει μπροστά. «Επειδή οι ιδιοφυΐες είναι μόνο οι άνδρες! Δημιουργικοί άνθρωποι, μόνο οι άνδρες!» Σταματά, σαν να θέλει να σκεφτεί: «Τι γίνεται με τη Miuccia Prada; Αλλά είναι ιδρύτρια, ε; Η Chanel; Η Schiaparelli; Είναι σαν τους σεφ: ένας σεφ είναι άντρας. Και μια γυναίκα είναι μαγείρισσα. Τίποτα δεν αλλάζει».
Και όμως, τι γίνεται με το δικό της ιστορικό αλλαγής; Το 2016 έγινε η πρώτη γυναίκα Creative Director του οίκου Christian Dior (γυναικείων ενδυμάτων, υψηλής ραπτικής και αξεσουάρ, αλλά όχι ανδρικών ενδυμάτων). Κατά τα επόμενα εννέα χρόνια, η φεμινιστική, συνεργατική προσέγγισή της στο σχεδιασμό και την αφήγηση ιστοριών στον γαλλικό οίκο σίγουρα άλλαξε ουσιαστικά τη συζήτηση: ναι, οι συλλογές της μερικές φορές δίχαζαν τους κριτικούς, αλλά σχεδόν πάντα μάγευαν τους πελάτες. Και στην πορεία, σχεδόν τετραπλασίασε τα έσοδα του οίκου.
«Ναι, και όλοι με θυμούνται επειδή έκανα μεγάλα νούμερα στον Dior! Όταν ένας άνδρας σχεδιαστής κάνει νούμερα [είναι επειδή] έχει επιχειρηματική οξυδέρκεια. Αλλά αν μια γυναίκα κάνει νούμερα, σημαίνει ότι είναι εμπορική». Διατυπώνει την εμπορική έννοια με την ίδια υποτιμητική έμφαση που η λέξη χρησιμοποιείται τόσο συχνά στη μόδα (αν και όχι από τους διευθύνοντες συμβούλους). «Είναι νοοτροπία. Είναι πολιτισμικό!» Καθώς το λέει αυτό η Chiuri, σκέφτομαι τη Virginie Viard στην Chanel.
Ας επιστρέψουμε στον οίκο Fendi, όπου η Chiuri ανακοινώθηκε ως Chief Creative Officer τον περασμένο Οκτώβριο, έξι μήνες μετά την αποχώρησή της από τον Dior. Εκεί, σε ηλικία 24 ετών, η Chiuri ξεκίνησε την καριέρα της ως σχεδιάστρια αξεσουάρ το 1989. Εκεί εργάστηκε όταν απέκτησε τα παιδιά της, σε μια εποχή που είχε ως μέντορα τις πέντε αδερφές Fendi – την Paola, την Anna, τη Franca, την Carla και την Alda – σε μια υποστηρικτική κουλτούρα που συχνά περιγράφει ως αδελφότητα.
Η Chiuri παίρνει ξανά τον έλεγχο της συζήτησης. «Και οι αδερφές Fendi επίσης. Όλοι μιλάνε μόνο για τον Karl Lagerfeld, σαν να μην έκαναν τίποτα. Συγγνώμη, ε;» Γελάει με λυγμούς. «Συγγνώμη, ε! Το μερίδιο είναι δικό μου! (Χάνω την ψυχραιμία μου!) Δεν θέλω να συζητήσω αυτό το σύστημα. Είναι…τόσο βαρετό.»
Βαρετό ίσως, αλλά και απόλυτα αληθινό: απλώς κάντε μια σύγκριση του αριθμού γυναικών creative director σε κορυφαίους οίκους μόδας σε σύγκριση με τους άνδρες. Και όπως σημείωσε η Vogue όταν ανακοινώθηκε ο διορισμός της Chiuri στον οίκο Fendi, μπορεί να προσέλκυσε πολλά σχόλια, όμως λίγοι έχουν κερδίσει τόσο αδιαμφισβήτητα τη θέση τους ανάμεσα στους σημαντικότερους σχεδιαστές της εποχής μας.
Η ίδια, επιμένει ότι δεν επέστρεψε στον οίκο Fendi για να αποδείξει κάτι προσωπικό. «Είμαι εδώ για να ανταποδώσω αυτό που μου έδωσαν». Προσθέτει: «Εργάστηκα εδώ για πολύ καιρό, σε μια άλλη εποχή, όταν η μόδα ήταν εντελώς διαφορετική. Ήταν μια πολύ μικρή εταιρεία, μια οικογενειακή επιχείρηση. Έμαθα τόσα πολλά στον Fendi. Νομίζω ότι για τη γενιά μου ήταν απίστευτο να συνεργάζεσαι με τους ιδρυτές». Εξακολουθεί να είναι γεμάτη θαυμασμό για τις αδελφές Fendi, υπό τις οποίες εργάστηκε τόσο καιρό. «Αυτές ήταν πέντε γυναίκες από τη Ρώμη που τηλεφώνησαν στον Karl Lagerfeld στο Παρίσι, πριν αυτός αναλάβει την Chanel, το 1965. Νομίζω ότι δεν ήταν και τόσο φυσιολογικό να διατηρείς την παράδοση και το υπόβαθρό σου, αλλά ταυτόχρονα να συνομιλείς με κάποιον που είναι εντελώς καινοτόμος και προέρχεται από ένα εντελώς διαφορετικό στρατόπεδο. Ήταν σπουδαίες οραματίστριες.»
Η Chiuri έφυγε από τον Fendi το 1999, λίγο πριν εξαγοραστεί από την LVMH. Έφυγε με τον Pierpaolo Piccioli για να ενταχθεί στην ομάδα αξεσουάρ του Valentino, όπου εργάστηκαν υπό τον ιδρυτή πριν τον διαδεχθούν το 2008. «Στον Fendi έμαθα για αξεσουάρ – παπούτσια, τσάντες και γούνες, φυσικά – και στον Valentino έμαθα για την υψηλή ραπτική, τις μεγάλες καμπάνιες, τα καταστήματα. Ήταν μια πολύ σημαντική εμπειρία. Εκεί γίναμε δημιουργικές διευθύντριες, που ήταν επίσης ένα ακόμη βήμα. Από κάθε εμπειρία μαθαίνεις κάτι παραπάνω».
Σχεδόν 30 χρόνια αφότου έφυγε, επιστρέφει σε έναν άλλο Fendi: «είναι διαφορετικός όπως όλα τα brands σήμερα. Η οργάνωση είναι καλύτερη και οι διαστάσεις είναι διαφορετικές. Όταν έφυγα, ο οίκος Fendi ήταν μια οικογενειακή επιχείρηση». Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι η κουλτούρα του νυν ιδιοκτήτη του οίκου Fendi, LVMH, της είναι άγνωστη: ο Dior είναι μια από τις θυγατρικές του και η ηγεσία αυτού του μεγάλου γαλλικού οίκου για τόσο καιρό της έχει δώσει ένα ακόμη επίπεδο εμπειρίας και μάθησης.
Η άφιξη της, πιστεύει, συμπίπτει με μια ευρύτερη μεταβατική περιόδο στη μόδα. «Μεταβαίνουμε σε μια άλλη στιγμή. Νομίζω ότι ο μεγάλος αντίκτυπος σε αυτό το σύστημα αφορούσε τα νέα μέσα ενημέρωσης. Όλοι άρχισαν να μιλάνε για τη μόδα. Επειδή η μόδα έγινε πιο δημοφιλής, δεν υπήρχαν μόνο οι δημοσιογράφοι και οι άνθρωποι που γνωρίζουν να μιλούν για μόδα. Ο αντίκτυπος όλων αυτών των φωνών ήταν πολύ ισχυρός, αλλά όχι πάντα θετικός. Νομίζω ότι ένα μέρος του έγινε ψυχαγωγία. Αλλά στο τέλος, [η μόδα] δεν είναι αυτό».
Συνεχίζει: «Νομίζω ότι έχουμε μια ιδέα που είναι περισσότερο η αφήγηση αυτής της δουλειάς και λιγότερο η πραγματικότητα αυτής της δουλειάς. Μερικές φορές η αφήγηση είναι ότι εσύ [ο σχεδιαστής] είσαι εκεί, σαν ένα φως από τον ουρανό, και απλώς κάνεις ένα σκίτσο… Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Είναι πραγματικά ομαδική δουλειά. Υπάρχουν τόσες πολλές διαφορετικές τεχνικές δεξιότητες».
Δεν αναγνωρίζει όμως ότι αυτή η πολυπλοκότητα, ακόμα κι αν είναι αληθινή, είναι δύσκολο να την χωνέψουν όσοι προτιμούν να απολαμβάνουν τη φαντασία και την εικόνα της μόδας; «Ναι. Και φτάνουμε σε ένα σημείο που θα μπορούσε να είναι πιο κρίσιμο να έχουμε ένα όνομα για κάτι, ή μια αφήγηση, και δεν βλέπεις αν κάποιος το επιθυμούσε. Πριν από αυτήν [την αφήγηση], πρέπει να ξεκινήσεις με κάτι που δημιουργείς. Όταν βλέπω γύρω μου ότι η ομάδα είναι ευχαριστημένη [με κάτι που έχει αναπτύξει], τότε λέω, “Ω, εντάξει”. Γιατί τότε νιώθεις την ενέργεια».
Η αυριανή επίδειξη του φθινοπώρου 2026 στο Μιλάνο θα είναι η πρώτη ευκαιρία να μεταδώσει την ενέργεια της νέας επιθυμίας της Chiuri στον οίκο Fendi έξω από το κλειστό κύκλωμα της ομάδας της. Όταν της ζητήθηκε να πουλήσει την ουσία αυτής της φόρμουλας, η Chiuri ανασηκώνει ξανά το φρύδι της. «Πιθανότατα δεν είμαι καλή πωλήτρια! Αλλά σε αυτή την επίδειξη συνθέτω το όραμα μου για τον Fendi. Στη σιλουέτα. Στα αξεσουάρ. Στα παπούτσια. Και για τις γυναίκες και για τους άνδρες—θα υπάρχουν και μερικοί άνδρες στην επίδειξη, σίγουρα, επειδή κάναμε τις συλλογές μαζί. Δουλεύω παράλληλα με τις δύο ομάδες σαν να είναι η ίδια ομάδα». Όπως είχε προγραμματιστεί προηγουμένως, ωστόσο, η Chiuri θα παρουσιάσει επίσης μια επίδειξη κατά τη διάρκεια της εβδομάδας ανδρικής ένδυσης τον Ιούνιο.
Τι γίνεται με τα αξεσουάρ, που παραδοσιακά μαζί με τη γούνα αποτελούν τον πυρήνα της προσφοράς του οίκου; «Τα αξεσουάρ είναι πολύ σημαντικά. Δουλεύουμε πάνω σε κάθε κατηγορία: γυαλιά ηλίου, κοσμήματα, τα πάντα. Προσπαθώ να ορίσω όλα τα εμβληματικά στοιχεία του οίκου και να τα βάλω όλα σε μια σειρά, αυτούς τους κώδικες. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Μερικές φορές – και όχι μόνο για τον Fendi – η ιδέα της επικοινωνίας τόσο πολύ δημιουργεί σύγχυση. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί, πρώτα σε εμένα και την ομάδα, και στη συνέχεια στους ανθρώπους έξω. Οι αναφορές του Fendi που προέρχονται από τον μοντερνισμό, αλλά και μέσω του Karl από τη Βιεννέζικη Απόσχιση, αυτός είναι ο λόγος που ο Fendi είναι τόσο καθαρός, τόσο εντυπωσιακός, τόσο γεωμετρικός επίσης: Έχω δουλέψει για να διαμορφώσω μια συνολική εικόνα των codes του Fendi και, φυσικά, να τους δώσω τη δική μου ερμηνεία».
Η Chiuri λέει ότι απομακρύνεται από την πρόσφατη ορθοδοξία του branding ως διακοσμητικού στοιχείου μέσω μονογραμμάτων, για να επιστρέψει αντ’ αυτού σε κεντήματα και εφαρμογές που μπορούν να αντανακλούν την ατομικότητα των πελατών. «Αυτό ήταν ήδη μέρος της ιστορίας και με την Baguette και το Peekaboo». Προσθέτει: «Το λογότυπο είναι μια υπογραφή. Δεν είναι διακοσμητικό». Για να διευκρινίσει αυτήν την υπογραφή, προσέλαβε τον Leonardo Sonnoli για να «επανερμηνεύσει» το λογότυπο και τη γραμματοσειρά του οίκου Double-F. «Νομίζω ότι πρέπει να το χρησιμοποιούμε μόνο με προϊόντα που είναι κατάλληλα για το λογότυπο», προσθέτει: «όχι για όλους».
Αντί να βασίζεται στην προβολή του λογότυπου, η Chiuri θέλει ο Fendi να επικοινωνεί μέσα από την ουσία της σιλουέτας του. «Επειδή νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια άλλη εποχή στη βιομηχανία της μόδας, η άποψη μου επικεντρώνεται πολύ στη σιλουέτα. Είναι σημαντικό να ορίσουμε τη σιλουέτα του Fendi. Και πραγματικά αυτή είναι η σιλουέτα του παλτού. Το παλτό, το jacket. Αυτή είναι η δουλειά μου. Και επίσης να ορίσω τι είδους γυναίκες και άνδρες είναι οι αναφορές μας».
Πριν ο Fendi γίνει τόσο διάσημος για τα αξεσουάρ του (ένα επίτευγμα του οποίου η Chiuri ήταν μέρος), ήταν περισσότερο γνωστός για την κομψότητα και τον πλούτο των γουνών του, που φοριόντουσαν κυρίως ως παλτά και σακάκια. Κάθε αδελφή Fendi ήταν υπεύθυνη για ένα διαφορετικό στοιχείο ανάπτυξης και παρουσίασης του οίκου, και η Chiuri έλαβε υπόψη τα βασικά χαρακτηριστικά των αδελφών κατά τη διαμόρφωση αυτής της νέας σιλουέτας. Λέει, «η αναφορά είναι οι αδελφές. Ήταν πολύ δημιουργικές, αλλά και ρεαλιστικές: δούλευαν. Έτσι, ο τρόπος που λειτουργούσαν ήταν πολύ… λειτουργικός. Επίσης, ο αισθησιασμός είναι πολύ σημαντικός, επειδή το στοιχείο της γούνας αφορά κάτι απαλό, ελαφρύ και πολύ συνδεδεμένο με την αίσθηση. Για τον Fendi, η γούνα και η αίσθηση είναι το ίδιο».
Το να ακούς την Chiuri να αναφέρεται αυθόρμητα στη γούνα προκαλεί κάποια έκπληξη. Παρότι ο οίκος δεν σταμάτησε ποτέ να δημιουργεί κομμάτια υψηλής ποιότητας για τους πελάτες του, για χρόνια δεν το προέβαλλε ιδιαίτερα. «Έχω πλήρη επίγνωση της ευαισθησίας αυτού του επιχειρήματος», λέει η Chiuri. «Και επίσης ότι τώρα είναι διαφορετικό από το παρελθόν». Λέει ότι, προκειμένου να ανταποκριθεί στο αυξανόμενο ενδιαφέρον για την εκτίμηση των παραδοσιακών γουνών, εγκαινίασε ένα νέο πρόγραμμα στο ατελιέ Fendi με τίτλο Echo of Love. Θα είναι αφιερωμένο στην αποσυναρμολόγηση, την αποκατάσταση και την ανακατασκευή vintage πολύτιμων κομματιών. «Όλοι οι πελάτες μας, ακόμη και με γούνες που δεν έχουν κατασκευαστεί από την Fendi, μπορούν να έρθουν ξανά σε εμάς και θα δουλέψουμε πάνω σε αυτές. Επειδή μιλάμε για ένα ανθεκτικό υλικό. Πολλές γυναίκες, συμπεριλαμβανομένης και εμού, έχουν γούνα στην γκαρνταρόμπα τους που προέρχεται από τη μητέρα ή τη γιαγιά τους. Η ιδέα είναι ότι μπορούμε να δουλέψουμε με την υψηλή ραπτική για να την αναδημιουργήσουμε με διαφορετικό τρόπο – ίσως για να τη χρησιμοποιήσουμε σε ένα παλτ ή για να αναδημιουργήσουμε ένα μακρύ ή κοντό ή σε νέο σχήμα – και έτσι να γίνει ένα μοναδικό κομμάτι υψηλής ραπτικής. Εκτός από αυτό, θέλω επίσης να δουλέψω με τη γούνα και να εφαρμόσω τις τεχνικές σε νέα υλικά.»
Το 2021, κατά τη διάρκεια της τετραετούς θητείας του ως Artistic Director of ready-to-wear του οίκου Fendi, ο Kim Jones άρχισε να παρουσιάζει ρούχα υψηλής ραπτικής πέρα από τα όρια του fourrure στο Παρίσι. Η Chiuri σκοπεύει να συνεχίσει σε αυτή την κατεύθυνση, χωρίς ακόμα να αποκαλύπτει το πότε: «Δεν είναι δυνατόν να ορίσεις τα πάντα από την αρχή. Πρέπει να πας βήμα προς βήμα. Θέλω πραγματικά να ασχοληθώ με την υψηλή ραπτική, αλλά μόνο όταν είμαστε έτοιμοι. Επειδή είναι πολύ σημαντικό να εργαζόμαστε πάνω στο παγκόσμιο έργο και το παγκόσμιο όραμα. Είμαι χαρούμενη γιατί αυτή η πρώτη συλλογή είναι το πρώτο βήμα». Ένα άλλο βασικό βήμα θα είναι η ταυτόχρονη κυκλοφορία της πρώτης καμπάνιας της Chiuri για τον οίκο, που δημιουργήθηκε με την Jo Ann Callis, καλλιτέχνιδα της οποίας η ανατρεπτική ειλικρίνεια και η αυτοκυριαρχία φαίνονται να ευθυγραμμίζονται απόλυτα με το δικό της πρίσμα.
Αυτά τα βήματα ξεκινούν ένα ταξίδι που η Chiuri δεν είχε ούτε υποχρέωση ούτε ανάγκη να ξεκινήσει. Μιλάμε στο Teatro della Cometa, το θέατρο της δεκαετίας του 1950 που έμοιαζε με κόσμημα στους πρόποδες του λόφου του Καπιτωλίου της Ρώμης, το οποίο η Chiuri αγόρασε και ανακαίνισε μαζί με την κόρη της Rachele. Αυτό το πάθος ξεκίνησε το 2020, πολύ πριν μπει στο προσκήνιο οποιαδήποτε συζήτηση για επιστροφή στον οίκο Fendi. Μετά τον Dior, θα μπορούσε εύκολα να είχε αφιερωθεί στο θέατρό της αντί να επιστρέψει στο προσκήνιο της μόδας.
«Για μένα ο οίκος Fendi είναι πολύ σημαντικός», λέει και επαναλαμβάνει: «οπότε είναι πολύ σημαντικό να δώσω πίσω αυτό που μου έδωσαν». Στη συνέχεια, σκύβει ξανά μπροστά, με το βλέμμα καρφωμένο. “Μεταξύ μας, έχω πραγματική αγάπη για όλα τα fashion brands. Όχι μόνο για τον Fendi. Αγαπώ πραγματικά τη μόδα. Θα μπορούσα να δουλέψω για όλους! Γιατί πιστεύω ότι είναι μια όμορφη βιομηχανία. Εκτιμώ πραγματικά τους ανθρώπους που ίδρυσαν τους οίκους. Όλοι διαφορετικοί, όλοι με διαφορετική οπτική γωνία. Αγαπώ ιδιαίτερα τα ιστορικά brands. Θέλεις να βάλεις φως, να δείξεις τι μεγαλοπρέπεια υπάρχει σε αυτές τις ιστορίες. Πιστεύω πραγματικά σε αυτό. Είναι όμορφες. Όπως είμαι τώρα, αυτό είναι πραγματικά ένα όνειρο. Το να μελετήσεις περισσότερα για τα brands… μπορείς πραγματικά να δεις πόσο οι ιδρυτές δίνουν τα πάντα για να δημιουργήσουν στο brand και πόσο εργάζονται. Νομίζω ότι μερικές φορές αυτό δεν είναι τόσο εμφανές: το πάθος πίσω από κάθε όνομα δεν είναι πάντα ορατό“.
Στο άμεσο μέλλον, ωστόσο η προσοχή της θα παραμείνει αποκλειστικά στον Fendi. Διστάζει στην ιδέα ότι το νέο της έργο μπορεί επίσης να περιέχει κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία, αντλημένα από τις αναμνήσεις της από την άφιξη της εδώ για την πρώτη της δουλειά, σε ηλικία 24 ετών. «Μου είναι δύσκολο τώρα να δω τον εαυτό μου τότε», λέει κουνώντας το κεφάλι της. Κι όμως, συγκρίνοντας τη σημερινή της συζήτηση με τον χαρακτηρισμό των αδελφών -ως δημιουργικά ευφάνταστες αλλά και ρεαλιστικά οργανωμένες, ως εργατικές αλλά παθιασμένες- υποδηλώνει έντονα ότι η νέα φάση του οίκου Fendi θα είναι πιστή όχι μόνο στην ιστορία του, αλλά και στην ψυχή της Maria Grazia Chiuri.
Διαβάστε επίσης | Η σεζόν που θα φορέσουμε το πουκάμισο ανάποδα είναι εδώ
