Το πρώτο πράγμα που παρατήρησα μόλις έφτασε στο ραντεβού μας ήταν ότι άφησε στο τραπέζι ένα μικρό κινητό με πλήκτρα. Του έδωσα τα ακουστικά, προκειμένου να ξεκινήσουμε την καταγραφή της κουβέντας μας, και με ρώτησε πώς να τα χρησιμοποιήσει. «Και πώς ακούς μουσική;», τον ρώτησα γελώντας. «Ακούω στο σπίτι, στον δρόμο δεν ακούω», μου απάντησε. Πόσο ενδιαφέρον, σκέφτηκα. Οι καθημερινότητές μας διαφέρουν, αλλά, όταν καταπιάνεται με τη σκηνή, συναισθάνομαι κάθε του πράξη.
Η πρώτη μου επαφή με τις σκηνοθετικές ικανότητες του Χάρη Φραγκούλη ήταν κάποια χρόνια πριν, σε ένα μικρό θέατρο με το έργο Αφιέρωση. Θυμάμαι καθαρά την ένταση της δραματουργίας και την επιβλητική μουσική, και αναζητώντας τότε ποιος υπέγραφε το λιμπρέτο, ανακάλυψα τον Κορνήλιο Σελαμσή, συνθέτη και «μαέστρο» του ελληνικού μουσικού θεάτρου. «Όποια παράσταση έχω κάνει σκηνοθετικά, είναι με τον Κορνήλιο, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. Μας παρακινεί μια κοινή επιθυμία», μου εξηγεί. Η δημιουργική τους συμπόρευση, που διατρέχει χρόνια το ελληνικό θέατρο, αυτή τη φορά τούς οδηγεί στο 1961, έργο το οποίο προβάρουν τώρα και θα ανεβάσουν το καλοκαίρι στη Μικρή Επίδαυρο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. «Η παράσταση ξεκίνησε από την επιθυμία του Κορνήλιου να γράψει μουσική και να ασχοληθεί με την αρχιτεκτονική του ’60, μια πολύ ενδιαφέρουσα και κομβική περίοδο για την Ελλάδα, όταν διαγραφόταν ένας δρόμος πολύ φωτεινός, άλλος από αυτόν που τελικά πήραμε», μου λέει.
Ο ίδιος εκτελεί χρέη σκηνοθέτη, κάτι με το οποίο καταπιάνεται χρόνια, διατηρώντας παράλληλα την υποκριτική του ιδιότητα. «Το ιδιαίτερο με το συγκεκριμένο κείμενο είναι ότι, κατά μία έννοια, γράφεται από τρεις ανθρώπους ταυτόχρονα. Η σύλληψη της ιδέας και η μουσική είναι του Κορνήλιου, το λιμπρέτο του Γιάννη Αστερή και η σκηνοθεσία δική μου. Είναι τρεις διαφορετικές δυνάμεις που φωτίζουν άλλες οπτικές της δραματουργίας σε μια παράσταση, εμπνευσμένη από την αληθινή ερωτική ιστορία της θείας του Κορνήλιου, και παίρνει σάρκα και οστά με δύο ηθοποιούς και έξι γυναίκες μουσικούς», με πληροφορεί. Το παρελθόν και η επεξεργασία του είναι κεντρικός άξονας του έργου, γι’ αυτό και θα ήθελε να το βλέπει να παίζεται στα Ξενία του ΕΟΤ, που χτίστηκαν από τον Άρη Κωνσταντινίδη κατά τη δεκαετία 1955-1965 και σήμερα είναι σχεδόν ερείπια. Άραγε, ο ίδιος τι σχέση έχει με το παρελθόν; «Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν συνδιαλέγεται με το παρελθόν του· όποιος λέει ότι δεν το κάνει, επιστρέφει σε αυτό επί χίλια. Έχω κάνει πράγματα στα 20 μου λόγω ναρκισσισμού και άγνοιας, που σήμερα δεν θα τα έκανα ποτέ», σχολιάζει. Τι απολαμβάνει περισσότερο, να παίζει ή να σκηνοθετεί; «Είναι δύο διαφορετικά πράγματα, που επικοινωνούν. Νιώθω πιο ελεύθερος όταν παίζω, έχω λιγότερο άγχος, απενοχοποιούμαι. Η ανάγκη μου να υπάρχω μέσα σε αυτή την τέχνη με οδηγεί να κάνω και τα δύο, δηλαδή δεν μπορώ να σκεφτώ πώς θα μπορούσα να παίξω αν δεν σκηνοθετούσα και πώς θα μπορούσα να σκηνοθετήσω αν δεν έπαιζα. Από ανάγκη κάνω ό,τι κάνω», εξομολογείται.
Ο τρόπος που μιλάει μου δίνει την εντύπωση πως ζει και αναπνέει μέσα από το θέατρο, αν και έχει κάνει και πολύ σινεμά, όχι το εμπορικό που σε κάνει να βιοπορίζεσαι άνετα, όπως τονίζει. Νιώθω ότι το θέατρο είναι το πεδίο του – έχει συνεργαστεί, εξάλλου, με σημαντικούς ανθρώπους του θεάτρου, μεταξύ των οποίων ο Μιχαήλ Μαρμαρινός και ο Άρης Μπινιάρης. «Αν μπορώ να κάνω μια ερμηνεία της λέξης, προτιμώ μέσα από το θέατρο να γίνομαι άνθρωπος», τονίζει. «Έχουν αλλάξει αρκετά πράγματα από την αρχή της πορείας μου. Πιο μικρός, ήμουν συνεχώς σε μια συνδιαλλαγή για το ποιο είναι το καλύτερο πράγμα που μπορεί να γίνει στη δουλειά. Όσο περνάνε τα χρόνια, προσπαθώ να μην ψάχνω το καλύτερο όταν παίζω, αλλά αυτό που θέλει ο σκηνοθέτης. Κάτι πιο ωφέλιμο ψυχικά σε βάθος χρόνου. Δουλειά μας είναι και να μπορούμε να υποστούμε κάτι με το οποίο διαφωνούμε».
Αναρωτιέμαι αν εννοεί πως κάποιες φορές πρέπει να συμβιβαζόμαστε για να προχωρήσουμε. «Αυτό που έχω καταλάβει μέσα από το θέατρο είναι ότι όλα αυτά δεν είναι συμβιβασμοί, αλλά μικρές περιπέτειες αγάπης. Το να κάνουμε μόνο αυτό που θέλουμε είναι η ίδια κόλαση με το να κάνουμε μόνο αυτό που θέλει ο άλλος. Ο ηθοποιός έχει το δώρο να φύγει από την κόλαση του εαυτού του. Πρέπει να μπορεί να εξαφανίζεται μέσα στον ρόλο του, να φροντίζει το σώμα του, να είναι παρών», περιγράφει. Όταν δεν παίζει ή σκηνοθετεί, ασχολείται με την πυγμαχία και διδάσκει υποκριτική. Πρόσφατα, ξεκίνησε να διδάσκει στο Εθνικό Θέατρο. «Η προσπάθειά μου ως δασκάλου είναι πώς θα βρει ο μαθητής ανάσα ή φως, όχι εγώ. Αφήνεις τον άλλο να ανακαλύψει τι είναι καλό για εκείνον, κι ας κάνει λάθος. Αυτό το λάθος μπορεί να είναι το λεωφορείο του για το πιο σωστό πράγμα του κόσμου», αναφέρει.
Στα 40 του σήμερα, ο Χάρης Φραγκούλης είναι μέλος μιας γενιάς που φαινομενικά ήταν λιγότερο ανεκτική στα λάθη, χωρίς πολιτική ορθότητα και χωρίς social media από μικρή ηλικία. Πώς βλέπει, άραγε, την κοινωνία σήμερα; «Δυστυχώς, δεν αισθάνομαι ότι ζούμε σε μια πιο ειρηνική εποχή. Το να μη λέει κανείς μια προσβλητική λέξη, ενώ κάθε μέρα μαχαιρώνονται άνθρωποι, δεν μου λέει τίποτα. Πράγματι, σήμερα υπάρχουν περισσότερες δομές για να ενημερωθεί κανείς, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως είμαστε περισσότερο ευαισθητοποιημένοι. Το αντίθετο, θα έλεγα· πλέον, σε περιμένουν στη γωνία για να πεις το “σωστό”. Δεν νιώθω ότι ο αέρας είναι πιο ελεύθερος, και ας μοιάζει».
Πάνω στο τραπέζι συνεχίζει να βρίσκεται το κινητό του, που δεν συνδέεται στο Internet. Καταλαβαίνω ότι η καθημερινότητά του είναι αποστασιοποιημένη από τη σύγχρονη υπερδιέγερση. Δεν είχε ποτέ smartphone ούτε μπήκε ουσιαστικά στη συνθήκη των social media. Όταν του περιγράφω τη σημερινή ψηφιακή πραγματικότητα, δίνει την εντύπωση ανθρώπου ο οποίος παρατηρεί τον κόσμο από απόσταση ασφαλείας. «Οι άνθρωποι φτιάχνουν έναν χώρο για να υπάρξουν. Κάνουν επιλογές με βάση αυτό που θεωρούν καλύτερο για εκείνους. Αν για κάποιον είναι πιο εύκολο να τα κάνει με ένα κουμπί όλα, για μένα είναι εντάξει. Δεν είναι ηθικό, δηλαδή, το ότι δεν αξιοποιώ την τεχνολογία ούτε ιδεολογικό. Είναι αν αυτό που κάνεις σε βγάζει στο φως ή στο σκοτάδι – έχω δει πως, όταν κάποιος άλλος κάνει κάτι για μένα, δεν λειτουργεί. Εγώ θέλω να σφουγγαρίσω ο ίδιος το θέατρο, για να σκηνοθετήσω καλύτερα», λέει χαρακτηριστικά.
Και με τις σχέσεις; Τι γίνεται; «Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι άθλημα, όπως και το ομιλείν. Το chatting, πάλι, δεν είναι. Πρέπει να εξασκείσαι. Αν δεν το κάνεις, “αδυνατίζεις” και, όταν έρθει η στιγμή να σχετιστείς, θα ψάχνεις το κουμπί και δεν θα υπάρχει. Αυτό είναι το δώρο του θεάτρου για μένα: δεν με αφήνει να πάρω τον εύκολο δρόμο, επειδή απλώς δεν υπάρχει κουμπί για το πώς να το κάνεις».
