Το 1988 ένας έφηβος θα πέσει θύμα των βίαιων αντιδράσεων κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων στη Δυτική Όχθη. Όσο εκείνος παλεύει με τη ζωή του, μνήμες και παρελθόντα της οικογένειάς του θα έρθουν στο προσκήνιο μιλώντας για μια ιστορία που επαναλαμβάνεται διαρκώς. Μια συγκλονιστική ταινία, ένα τρίπττυχο ανδρών και εποχών, διά χειρός της πολυβραβευμένης Αμερικανοπαλαιστίνιας Cherien Dabis. Με τον τίτλο «Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς» καταφτάνει αυτές τις μέρες στις ελληνικές αίθουσες, έχοντας ήδη αποσπάσει το Βραβείο Κοινού στο 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και έχοντας αποτελέσει την επίσημη συμμετοχή της Ιορδανίας στα φετινά Όσκαρ. Εξίσου τρυφερή και δυναμική, η Dabis μιλά στη Vogue Greece για την ιστορία της ίδιας αλλά και των χαρακτήρων της.
Πρόκειται για μια ιστορία που διατρέχει γενιές, ακολουθώντας τόσο την ιστορία της χώρας όσο και της ίδιας της οικογένειας. Πώς επιλέξατε τους χαρακτήρες;
Ξεκίνησα με έναν χαρακτήρα που γνωρίζω πολύ καλά, τον Sharif, τον παππού της ταινίας, ο οποίος είναι εμπνευσμένος σε μεγάλο βαθμό από τον πατέρα μου. Δεν είναι, όμως, η ιστορία του πατέρα μου, αλλά η προσωπικότητα αυτού του χαρακτήρα – το γεγονός ότι όταν είναι νέος είναι γεμάτος ζωή, χάρισμα και αγάπη, και μετά ένα γεγονός αλλάζει τα πάντα, αλλάζει αυτό που γίνεται. Όσο μεγαλώνει γίνεται όλο και πιο θυμωμένος και η υγεία του επιδεινώνεται εξαιτίας όσων έχει δει και του τρόπου που τα διαχειρίζεται, μένοντας προσκολλημένος στο παρελθόν. Είναι ένας χαρακτήρας που γνωρίζω πολύ καλά, εμπνευσμένος κάπως από τον πατέρα μου αλλά και από πολλούς Παλαιστίνιους άνδρες που γνωρίζω.
Είναι ένα παλαιστινιακό αρχέτυπο με πολλούς τρόπους. Για μένα αυτή είναι η καρδιά της ταινίας, γιατί η ιστορία του διαμορφώνει όλη την οικογένεια, συμπεριλαμβανομένου και του γιου του, που είναι ο βασικός χαρακτήρας. Όλα ξεκίνησαν από τον Sharif – άρα και από τον πατέρα μου. Από εκεί και πέρα έχτισα την υπόλοιπη ταινία. Ήθελα να εξερευνήσω τη σχέση πατέρα-γιου, γιατί οι άνδρες πλήττονται ιδιαίτερα από τον πόλεμο και την κατοχή. Ήθελα να ακολουθήσω τρεις γενιές ανδρών και να τιμήσω τους Παλαιστίνιους άνδρες και κατ’ επέκταση τον πατέρα μου.
Αυτό που αναφέρατε για τους άνδρες είναι πολύ όμορφο, γιατί είναι σπάνιο να βλέπουμε τέτοιες απεικονίσεις στον κινηματογράφο. Ήταν πρόκληση η ιστορική ακρίβεια;
Δεν ήταν πρόκληση, αλλά ήταν πολύ σημαντικό για μένα να αποδοθούν τα ιστορικά γεγονότα με απόλυτη ακρίβεια και αυθεντικότητα. Δεν βλέπουμε σχεδόν ποτέ αυτές τις περιόδους της παλαιστινιακής ιστορίας στη μεγάλη οθόνη. Δεν έχουμε δει την αστική Παλαιστίνη της δεκαετίας του ’40 στον κινηματογράφο. Ήθελα να δείξω τι είχαμε πριν μας το πάρουν όλα. Πώς μπορείς να καταλάβεις τι χάθηκε αν δεν έχεις δει τι υπήρχε; Ήθελα το κοινό να βιώσει αυτές τις εποχές και να νιώσει πώς η ιστορία επηρέασε τους ανθρώπους. Τα ιστορικά γεγονότα είναι το “μακρο” επίπεδο της ταινίας, το φόντο, ενώ η οικογένεια είναι το “μικρο” επίπεδο, και εκεί εστιάζουμε.
Δεν ήταν δύσκολο να τα απεικονίσω, αλλά ήταν δύσκολο να βρω αρχειακό υλικό, ειδικά για το 1948. Υπάρχουν πολύ λιγότερα αρχεία για την αστική Παλαιστίνη εκείνης της εποχής, τι φορούσαν οι άνθρωποι, πώς ήταν τα σπίτια τους. Ήθελα επίσης να είμαι πολύ ακριβής όσον αφορά στην απεικόνιση για τη Γιάφα, που ήταν το πολιτιστικό και οικονομικό κέντρο πριν το 1948. Μεγάλωσα στις ΗΠΑ με τον μύθο ότι η Παλαιστίνη ήταν «γη χωρίς λαό για έναν λαό χωρίς γη». Αυτό με θύμωνε πολύ, γιατί ήξερα ότι δεν ισχύει. Ήθελα να δείξω ότι υπήρχαμε, ότι ζούσαμε μια ζωντανή, κοσμοπολίτικη ζωή.
Έχετε πει ότι όταν ήσασταν περίπου 14 χρονών, συνειδητοποιήσατε πως θέλατε να αλλάξετε την εικόνα των Παλαιστινίων, τον κυρίαρχο τρόπο αναπαράστασης. Τι σας οδήγησε εκεί;
Ζούσα σε μια μικρή πόλη στο Οχάιο. Οι άνθρωποι μας ήξεραν, ήμασταν φίλοι και γείτονες. Δεν ανήκαμε πλήρως, ήμασταν κάπως “εξωτικοποιημένοι”, αλλά δεν υπήρχαν προβλήματα. Μετά ήρθε ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991 και ξαφνικά γίναμε “οι εχθροί”. Ο πατέρας μου έχασε ασθενείς, τον μποϊκόταραν, δεχόμασταν απειλές θανάτου, ενώ η μητέρα μου δεν μπορούσε να βγει για ψώνια στο σούπερ μάρκετ. Μάλιστα, οι μυστικές υπηρεσίες ήρθαν στο σχολείο μου για να ελέγξουν μια φήμη πως η αδερφή μου σκόπευε να δολοφονήσει τον Πρόεδρο των ΗΠΑ. Ήμουν 13 ή 14 και σοκαρίστηκα. Πώς οι ίδιοι άνθρωποι μας έβλεπαν ξαφνικά ως απειλή; Τότε άρχισα να καταλαβαίνω πώς παρουσιάζονταν οι Άραβες και ειδικά οι Παλαιστίνιοι στα δυτικά μέσα. Είδα πόσο επικίνδυνα ήταν αυτά τα στερεότυπα. Και αποφάσισα να κάνω κάτι. Άρχισα να μελετώ τα media και έγινε αποστολή μου να αλλάξω αυτή την εικόνα.
Και το καταφέρατε. Στην ταινία μάλιστα έχετε έναν τριπλό ρόλο. Γράφετε, σκηνοθετείτε και πρωταγωνιστείτε. Ποιο κομμάτι της διαδικασίας ήταν το πιο συναρπαστικό και ποιο το πιο δύσκολο;
Το πιο συναρπαστικό ήταν η υποκριτική, γιατί μπορείς και εκφράζεις την ιστορία μέσα από το σώμα σου, τη μη λεκτική επικοινωνία. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η σκηνοθεσία. Ειδικά σε τόσο δύσκολες συνθήκες, με μεγάλο καστ, παιδιά ηθοποιούς και σε δεύτερη γλώσσα. Γυρίζαμε την ταινία ενώ συνέβαινε μια γενοκτονία. Ήταν συναισθηματικά και πρακτικά εξαιρετικά δύσκολο. Αναγκαστήκαμε να φύγουμε από την Παλαιστίνη μετά από 5 μήνες προετοιμασίας, λόγω των γεγονότων της 7ης Οκτωβρίου του 2023.
Κι όμως, ένα από τα πιο όμορφα και συναρπαστικά στοιχεία της ταινίας, παρά τις δυσκολίες που θίγει, είναι το χιούμορ και η ποίηση. Ήταν μια συνειδητή επιλογή σας;
Ήταν πολύ σημαντικό για μένα να κάνω μια ταινία για την οικογένεια και την επιβίωση – για το πώς μια οικογένεια επιβιώνει μέσα από δεκαετίες πολιτικών αναταραχών και προσωπικών απωλειών. Και ο τρόπος που επιβιώνουμε είναι κρατώντας τη χαρά μας και την αίσθηση του χιούμορ μας, διατηρώντας το γέλιο μας ακόμα και στις πιο καταστροφικές συνθήκες.
Αυτός είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης για όλους τους Παλαιστίνιους. Κάθε φορά που πηγαίνω στην Παλαιστίνη, εκπλήσσομαι και σκέφτομαι: πώς δεν χάνετε τα λογικά σας; Δηλαδή κάθεστε εδώ και μου λέτε αστεία μέσα σε αυτή την τρελή κατάσταση. Και γι’ αυτό ήθελα πραγματικά να φέρω στην ταινία χαρά, τρυφερότητα, αγάπη, χιούμορ και μια αίσθηση ελαφρότητας. Και αυτά τα στοιχεία ήταν πολύ σημαντικά για μένα, γιατί αποτελούν τη δική μου εμπειρία ως Παλαιστίνια και πραγματικά πιστεύω ότι είναι μια πράξη αντίστασης το να παραμένεις ζωντανός και γεμάτος ζωή, όταν υπάρχει ένα σύστημα που είναι φτιαγμένο για να σε καταστρέψει. Έτσι, κρατιέσαι από την κουλτούρα σου μέσω της ποίησης. Κρατιέσαι από την ταυτότητά σου μέσω της αφήγησης. Κρατιέσαι από τη ζωή μέσω του χιούμορ. Αυτά τα πράγματα, νομίζω, είναι τόσο κεντρικά στον τρόπο που επιβιώνουμε, γι’ αυτό ήθελα πραγματικά να τα ενσωματώσω όσο περισσότερο μπορούσα μέσα στην ταινία.
Info: Η ταινία θα προβάλλεται στις ελληνικές αίθουσες από τις 26 Μαρτίου
