Ποιος είναι ο ψυχολογικός ορισμός για την έννοια limerence;
«Η limerence είναι μια έντονη εμμονική ψυχολογική προσκόλληση σε ένα άλλο άτομο», εξηγεί ο ψυχοθεραπευτής Lucas Saiter, ιδρυτής του Manhattan Therapy NYC. Σε αντίθεση με τον έρωτα ή τον πόθο, που συχνά βασίζονται στην αμοιβαιότητα, η limerence στηρίζεται στην αβεβαιότητα για το αν το άτομο της επιθυμίας σας, το λεγόμενο «αντικείμενο της limerence» ανταποδίδει τα συναισθήματα σας.
Δεν είναι απλώς ένα έντονο ερωτικό ενδιαφέρον – είναι μια ολοκληρωτική ψυχολογική εμπλοκή. «Χαρακτηρίζεται από επίμονες σκέψεις, συναισθηματική εξάρτηση και μια έντονη ανάγκη για ανταπόδοση. Πρόκειται σχεδόν για ψυχαναγκαστική γνωστική και συναισθηματική εμμονή για κάποιον που μπορεί να ανταποδίδει ή και όχι, το ίδιο επίπεδο ενδιαφέροντος», επισημαίνει ο Saiter.
Από πού προέρχεται ο όρος limerence;
Η ψυχολόγος Dorothy Tennov, καθιέρωσε τον όρο στο βιβλίο της Love and Limerence το 1979. Περιέγραψε την εμπειρία ως μια έλξη που δεν ελέγχεις -σε ελέγχει. Ακόμα και αν γνωρίζεις ότι η σχέση δεν έχει μέλλον, η σκέψη του άλλου γίνεται εμμονή. Σύμφωνα με την Tennov, πρόκειται για μια καθολική εμπειρία ερωτικής εμμονής που μπορεί να συμβεί στον οποιοδήποτε, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή χαρακτήρα.
Πώς καταλαβαίνεις ότι τη βιώνεις;
Ως ψυχική κατάσταση, η εμμονή μπορεί να χαρακτηριστεί από παράλογες ή ενοχλητικές σκέψεις, συναισθηματική εξάρτηση, αβεβαιότητα και φόβο απόρριψης. «Εάν βρίσκεστε σε εμμονή, μπορεί να νιώθετε ευφορία όταν οι αλληλεπιδράσεις πηγαίνουν καλά, συντετριμμένοι όταν δεν πηγαίνουν, παρατηρώντας υπερβολικά κάθε λέξη, συμπεριφορά ή διάθεση του άλλου», λέει ο Saiter. «Οι σκέψεις σας μπορεί να είναι εμμονικές και η αυτοεκτίμηση σας μπορεί να φαίνεται συνδεδεμένη με την αντίδραση τους. Συχνά, έχει να κάνει λιγότερο με το ποιος είναι ο άλλος και περισσότερο με το πώς σας κάνει να αισθάνεστε».
Το πιο βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι η εμμονή σηματοδοτείται από την εξιδανίκευση -το άτομο ερωτεύεται την προβολή που έχει δημιουργήσει και όχι απαραίτητα τον πραγματικό άνθρωπο. Κάτι που πραγματικά μπορεί να αποκλείσει την αληθινή σύνδεση, καθώς το άτομο που βιώνει την limerence μπορεί να απορροφηθεί τόσο πολύ από την ένταση των συναισθημάτων του που δεν είναι πραγματικά σε θέση να δημιουργήσει ή να εμβαθύνει τους διαπροσωπικούς δεσμούς.
Ποια είναι τα τρία στάδιά της;
Η εμπειρία αυτή συνήθως περνάει από τρία στάδια: Η εμμονή αναφέρεται στην περίοδο έντονου ερωτικού ενδιαφέροντος για το αντικείμενο της limerence. Η κρυστάλλωση περιγράφει τη φάση της εξιδανίκευσης, όταν το άτομο «τοποθετείται σε βάθρο». Τέλος η φθορά, είναι η αναπόφευκτη συναισθηματική κατάρρευση που ακολουθεί όταν το άτομο παύει να φαίνεται ως λύση σε όλα τα προβλήματα. «Είτε τα συναισθήματα εξασθενούν είτε η πραγματικότητα έρχεται», επισημαίνει η κλινική ψυχολόγος Dr. Molly Buretts.
Πόσο διαρκεί;
Κάθε κατάσταση είναι μοναδική και μπορεί να διαρκέσει από μερικές εβδομάδες έως, σε ακραίες περιπτώσεις, 15 χρόνια ή ακόμα και μια ζωή. «Η διάρκεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμπεριφορά του ατόμου προς το οποίο στρέφεται το συναίσθημα και από το αν η αβεβαιότητα διατηρείται. Η αβεβαιότητα λειτουργεί ως καύσιμο για την limerence, επομένως η επίλυση -είτε μέσω ανταπόδοσης είτε μέσω σαφούς απόρριψης- συνήθως συντομεύει την εμπειρία», σημειώνει ο ψυχοθεραπευτής Daren Banarsë.
Ωστόσο, η έρευνα της Tennov υποδηλώνει ότι η μέση διάρκεια της limerence είναι μεταξύ 18 μηνών και τριών ετών. «Αυτό που είναι ενδιαφέρον σε αυτό το χρονικό πλαίσιο είναι ότι αντιστοιχεί περίπου στην περίοδο που απαιτείται για τη σύλληψη, τον τοκετό και τη φροντίδα ενός παιδιού στα πιο ευάλωτα πρώτα χρόνια του – περίπου δύο χρόνια», λέει ο Banarsë. «Αυτό υποδηλώνει ότι η limerence μπορεί να έχει εξελιχθεί ως μηχανισμός σύνδεσης που κρατά τα ζευγάρια ενωμένα κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης περιόδου».
Μπορεί να μετατραπεί σε αγάπη;
Είναι απολύτως πιθανό η limerence να μετατραπεί σε αληθινή και διαρκή αγάπη. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μετατραπεί σε βαθύτερο δέσιμο με την πάροδο του χρόνου, εφόσον το πάθος δώσει τη θέση του σε πραγματική σύνδεση, αμοιβαία κατανόηση και συναισθηματική ασφάλεια», επισημαίνει η Burrets.
Με άλλα λόγια, η αγάπη δεν είναι εγγυημένη. Αλλά η ένταση της από μόνη της, δεν αποτελεί καλό προγνωστικό δείκτη για την επιτυχία μιας σχέσης. «Η limerence γίνεται καλύτερα κατανοητή ως η πρώτη άνθιση της ρομαντικής αγάπης – μια ισχυρή βιολογική ώθηση για τη δημιουργία δεσμού ανάμεσα σε δύο ανθρώπους», λέει ο Banarsë. «Ακόμα και όταν είναι αμοιβαία, αυτή η εκστατική κατάσταση αναπόφευκτα θα εξασθενίσει. Αυτό που έχει σημασία είναι αν υπάρχει γνήσια συμβατότητα κάτω από την εμμονή. Η υγιής, διαρκής αγάπη χαρακτηρίζεται από βαθιά στοργή, συντροφικότητα και αμοιβαία υποστήριξη και όχι από εμμονικές διακυμάνσεις».
Πότε γίνεται επικίνδυνη;
Η limerence δεν είναι απαραίτητα αρνητική –συχνά σχετίζεται με τη ρομαντική ιδέα να ερωτεύεσαι παράφορα. Ωστόσο, σύμφωνα με το Attachment Project, προβλήματα μπορεί να προκύψουν όταν «το άτομο δυσκολεύεται να σκεφτεί οτιδήποτε άλλο εκτός από τον «έρωτα» του και παραμελεί την κοινωνική του ζωή, την εργασία και άλλες ευθύνες ως αποτέλεσμα».
Σε αυτή τη περίπτωση, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ανθυγιεινού τύπου προσκόλλησης ή ακόμη και μορφή διαφυγής. «Μπορεί να προκύπτει από βαθύτερες συναισθηματικές ανάγκες όπως η επιθυμία για επιβεβαίωση, σύνδεση ή ενθουσιασμό», εξηγεί η θεραπεύτρια Dr. Aerial Cetnar. «Τα άτομα με αγχώδη τύπο προσκόλλησης μπορεί να είναι συχνά πιο ευάλωτα σε αυτό, ειδικά εάν το πρόσωπο της επιθυμίας δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμο». Όπως αναφέρθηκε, η έλλειψη ισορροπίας μπορεί να σας εμποδίσει να γνωρίσετε πραγματικά το άτομο που επιθυμείτε και τη σύνδεση σας μαζί του σε βάθος. Αλλά εδώ υπάρχει ένα άλλο πρόβλημα: Η ένταση της εξιδανίκευσης μπορεί επίσης να οδηγήσει κάποιον να παραβλέψει βασικά ζητήματα ασυμβατότητας και τοξικά πρότυπα. «Βρίσκετε δικαιολογίες για τα red flag τους, ονειροπολείτε γι’ αυτούς ασταμάτητα και χάνετε από τα μάτια σας τις δικές σας ανάγκες ή όρια», λέει η Cetnar.
H Tennov διαπίστωσε ότι η έλλειψη ισορροπίας συνήθως τελειώνει με έναν από τους τρεις τρόπους: ολοκλήρωση, απόρριψη ή μεταβίβαση. Στην ολοκλήρωση, το άτομο που βιώνει την limerence ανακαλύπτει ότι το αντικείμενο της επιθυμίας του έχει αμοιβαία συναισθήματα και εμπλέκεται σε μια σωματική ή ρομαντική σχέση. Στην απόρριψη, δεν βρίσκει αμοιβαιότητα και βιώνει ένα έντονο συναίσθημα απώλειας, το οποίο υπερισχύει της έντασης της έλξης. Και, στη μεταβίβαση, απλώς μεταφέρει την επιθυμία του σε κάποιον νέο.
Φυσικά, μπορείτε επίσης να πάρετε την κατάσταση στα χέρια σας. «Η limerence είναι προϊόν της δικής σας νευροχημείας – ενώ το άλλο άτομο είναι το έναυσμα, το συναίσθημα πηγάζει από εσάς, πράγμα που σημαίνει ότι έχετε τη δύναμη να το αλλάξετε», λέει ο Banarsë, ο οποίος συνιστά να επικεντρωθείτε στον εαυτό σας, στην εργασία σας, στα ενδιαφέροντα σας και στις άλλες κοινωνικές σας συνδέσεις αντί στο αντικείμενο πόθου σας. «Πρέπει να διαταράξετε ενεργά τις συμπεριφορές που ενισχύουν την εμμονή. Σταματήστε να αναζητάτε σημάδια αμοιβαιότητας, τερματίστε την εξιδανίκευση υπενθυμίζοντας συνειδητά στον εαυτό σας ότι είναι ένα συνηθισμένο άτομο με ελαττώματα και διακόψτε τους κύκλους της φαντασίας».
Μπορείτε επίσης απλώς να είστε ειλικρινείς και να πείτε στο αντικείμενο του πόθου σας πώς αισθάνεστε. Αν ανταποδώσουν, εξαιρετικά. Και αν όχι; «Μερικές φορές μια σαφής απόρριψη δίνει το κλείσιμο που χρειάζεται για να προχωρήσουμε», λέει ο Banarsë. Στη limerence όμως, η ασάφεια, ένα μπερδεμένο μήνυμα ή απλώς το λάθος timing λειτουργεί σαν καύσιμο: κρατά την ελπίδα ζωντανή χωρίς να προσφέρει βεβαιότητα. Ο εγκέφαλος προσπαθεί να συμπληρώσει τα κενά, αντί να καταλήγει σε συμπέρασμα, αρχίζει να φαντάζεται και να επενδύει συναισθηματικά σε αυτό που θα μπορούσε να συμβεί. Και αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η έλξη δεν είναι πραγματική, σημαίνει ότι γίνεται ισχυρότερη από την ίδια την πιθανότητα. Η προσμονή και η αβεβαιότητα δίνουν περισσότερη ένταση από την ίδια την πραγματικότητα, γι’αυτό η έλξη μοιάζει ακόμα πιο δυνατή.
Και όταν καταλαγιάσει, δεν πονά μόνο η απουσία, πονά το κενό που αφήσαμε μέσα μας, αυτό που νομίζαμε πως θα πραγματοποιηθεί. Τελικά χάσαμε έναν άνθρωπο, ή μια πιθανότητα που είχαμε ανάγκη να πιστέψουμε; Αναρωτιόμαστε. Ακόμα.
