Η σκηνή είναι γνωστή, σχεδόν μπανάλ αν το καλοσκεφτεί κανείς. Εκείνη έχει μόλις βγει από το κομμωτήριο. Έχει αφαιρέσει δύο ολόκληρους πόντους από τα μαλλιά της, έχει προσθέσει κάποια layers στο κούρεμά της και έχει αλλάξει τον τόνο στην απόχρωσή της. Εκείνη νιώθει πως είναι πια μια άλλη, μια πιο φρέσκια, ανανεωμένη και σίγουρα διαφορετική εκδοχή του εαυτού της. Εκείνος πάλι την βρίσκει ίδια και απαράλλακτη. Όταν του ζητάει να την παρατηρήσει καλύτερα, εκείνος κομπιάζει. Αδυνατεί να δει τους δύο πόντους που έφυγαν, τα layers που προστέθηκαν και τον τόνο που άνοιξε. «Μα, γιατί δεν με παρατηρείς ποτέ;», τον ρωτάει ύστερα από λίγο εμφανώς απογοητευμένη και ο καβγάς τους δεν αργεί να ξεκινήσει.
Η ίδια συζήτηση θα επαναληφθεί πολλές φορές μέσα στα χρόνια και με πολλούς και διαφορετικούς ερωτικούς συντρόφους. Αν ρωτήσετε τις γυναίκες γύρω σας, σίγουρα θα έχουν να μοιραστούν μια αντίστοιχη ιστορία. Η Γ. λίγο πριν κλείσει τα 26 της αποφάσισε να δοκιμάσει για πρώτη φορά curtain bangs. Όταν γύρισε σπίτι και ρώτησε τον σύντροφό της πώς του φαίνονται, εκείνος δεν μπορούσε καν να διαπιστώσει τι είχε αλλάξει. Όσο η Γ. αναζητούσε ένα κομπλιμέντο, εκείνος αναζητούσε με μανία την αλλαγή που έπρεπε να είχε παρατηρήσει. Άργησε πολύ μέχρι να αναφέρει τα μαλλιά της και όταν τελικά το έκανε δεν είχε πια νόημα.
Ελλείμματα προσοχής
Μπορούμε να επικαλεστούμε πολλές τέτοιες ιστορίες, όμως δεν έχει νόημα γιατί η ουσία παραμένει η ίδια. «Οι άντρες παρατηρούν μοναχά όσα τους αφορούν. Αν για παράδειγμα γρατζουνίσεις το αυτοκίνητο θα το παρατηρήσουν και θα το σχολιάσουν. Αν πάλι κόψεις τα μαλλιά σου δεν θα δώσουν καμία σημασία», σχολιάζει η Α. 28 χρονών. Η αλήθεια είναι πως αν αντιστρέψουμε την υπόθεσή της θα δούμε πως και για τις δύο πλευρές ισχύει μάλλον το ίδιο. «Εγώ δεν θα παρατηρούσα μια γρατζουνιά στο αυτοκίνητό μου, παρά μόνο αν είχε προηγηθεί μια σύγκρουση», προσθέτει και οι ψυχολόγοι επιβεβαιώνουν το επιχείρημά της.
Σύμφωνα με έκθεση του American Psychological Association, οι άνθρωποι δυσκολεύονται να παρατηρήσουν τις μικρές απροσδόκητες αλλαγές, όσο κι αν πιστεύουν το αντίθετο. Για να επαληθεύσουν τη θεωρία τους, οι ερευνητές φωτογράφισαν 10 καθημερινά μέρη, όπως ένα σαλόνι ή μια αίθουσα διδασκαλίας, επεξεργάστηκαν ψηφιακά κάθε εικόνα δύο φορές και ύστερα τις ομαδοποίησαν σε 10 σειρές των τριών – την αρχική εικόνα και δύο παρόμοιες, επεξεργασμένες εκδοχές της. Η μία επεξεργασμένη εικόνα περιείχε μια πιθανή αλλαγή (μια κουρτίνα πάνω από ένα παράθυρο που αρχικά ήταν ακάλυπτο), ενώ η άλλη περιείχε μια απίθανη αλλαγή (το παράθυρο εξαφανιζόταν). Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι εντοπίζουν τις πιθανές αλλαγές, αλλά υπερεκτιμούν την ικανότητά τους. Η υπέυθυνη της μελέτης πιστεύει ότι ενδέχεται να υπερεκτιμούμε τις ικανότητές μας στην ανίχνευση «επειδή διαθέτουμε μια τόσο πλούσια οπτική εμπειρία. Πιστεύουμε ότι αντιλαμβανόμαστε τα πάντα, αλλά το επίπεδο λεπτομέρειας που απομνημονεύουμε είναι πολύ ασαφές».
Η περίπτωση των ανδρών
«Οι άντρες δεν δυσκολεύονται μοναχά να παρατηρήσουν τις αλλαγές. Δυσκολεύονται βασικά να αλλάξουν», σημειώνει η Μ. 38 χρονών. Αν στραφούμε και πάλι στην ψυχολογία, μπορούμε να μιλήσουμε για επιλεκτική μνήμη αλλά και για τον τρόπο που ο ανθρώπινος εγκέφαλος φιλτράρει την πραγματικότητα προκειμένου να διευκολύνει την καθημερινότητα – κι εκεί οι αλλαγές δεν είναι θεμιτές. Στην περίπτωση των ανδρών, υπάρχουν μάλιστα στοιχεία που αποδεικνύουν πως η προσκόλλησή τους σε συμπεριφορές και ιδέες είναι αποτέλεσμα των «αρσενικών προτύπων». Όπως υποστήριξαν σε έρευνά τους οι Wong, Wang, Miller & Ho, «η αρσενική νόρμα ορίζεται από την έννοια της αυτονομίας. Γι’ αυτό και πολύ συχνά παρατηρούμε πως οι άνδρες αντιστέκονται στις αλλαγές. Κατ’ επέκταση, αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην ζητούν βοήθεια και να εμφανίζουν έντονη άρνηση όταν κάτι τελικά αλλάζει». Τα συμπεράσματά τους, αποτελούν μία πιθανή εξήγηση στο φαινόμενο – σίγουρα, όμως, υπάρχουν κι άλλες. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα τους κατηγορήσετε σκεφτείτε τη δική σας αντίσταση στις αλλαγές. Ίσως τότε να τους καταλάβετε.
