Στο λεξιλόγιο της ευεξίας των τελευταίων ετών, λίγες λέξεις έχουν αποκτήσει τόση βαρύτητα όσο το cold plunge. Οι εικόνες στα social media το αποδεικνύουν: άνθρωποι βυθίζονται με ψυχραιμία σε παγωμένα βαρέλια, με το θερμόμετρο να δείχνει 8°C. Δεν πρόκειται για μόδα, είναι μια συνήθης πρακτική στις βόρειες χώρες αιώνες τώρα. Βουτώντας στο κρύο νερό, το σώμα δέχεται ένα ελεγχόμενο σοκ που κινητοποιεί τους μηχανισμούς του. «Η παγωμένη βουτιά ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα — είναι σαν να πατάς ένα φυσικό reset που γεμίζει το σώμα ενέργεια και εγρήγορση», εξηγεί ο γυμναστής αποκατάστασης Δημήτρης Διαμαντάρας. «Αυτό που νιώθουμε ως “ξύπνημα” μετά το κρύο οφείλεται στην άνοδο της ντοπαμίνης και της αδρεναλίνης. Είναι μια μικρή δόση στρες που μας δυναμώνει».
Τα οφέλη
Η cold therapy έχει συνδεθεί με καλύτερη κυκλοφορία, μείωση των φλεγμονών και ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Σχετικές μελέτες στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι έχουν δείξει ότι η τακτική εναλλαγή ψύχους και θερμότητας βελτιώνει την κυκλοφορία και μειώνει τους δείκτες φλεγμονής ήδη από τις πρώτες εβδομάδες εφαρμογής. Η απότομη πτώση της θερμοκρασίας συστέλλει τα αγγεία, αυξάνει τη ροή του αίματος προς τους ζωτικούς ιστούς και λειτουργεί σαν φυσική προπόνηση για το καρδιαγγειακό σύστημα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Διαμαντάρας: «Το cold plunge δεν είναι για όλους και σίγουρα δεν πρέπει να επιχειρείται χωρίς καθοδήγηση. Είναι σημαντικό να υπάρχει ιατρική παρακολούθηση, ειδικά για όσους έχουν ιστορικό πίεσης, καρδιολογικά ή αναπνευστικά προβλήματα. Αυτό που βλέπουμε στα social media είναι το αποτέλεσμα προπόνησης και εξοικείωσης, όχι κάτι που δοκιμάζεις αυθόρμητα ένα πρωί».
Στον αντίποδα, η σάουνα
Είτε παραδοσιακή φινλανδική είτε infrared, η σάουνα αντιπροσωπεύει τη θερμή εκδοχή της ίδιας φιλοσοφίας. Με ρίζες βαθιές στον χρόνο, θεωρείται σχεδόν ιερή στην πατρίδα της, τη Φιλανδία, όπου θεωρούν ότι στη σάουνα οι άνθρωποι καθαρίζονται και διαλογίζονται. Από τις ξύλινες καλύβες με φωτιά και πέτρες μέχρι τα σύγχρονα spa, η φιλοσοφία παραμένει ίδια — ζέστη, σιωπή και αναγέννηση. Στο βιβλίο του Sweat, ο Mikkel Aaland την παρουσιάζει ως μια παγκόσμια γλώσσα ανανέωσης και εσωτερικής κάθαρσης. «Η σάουνα είναι ο πιο δημοκρατικός χώρος της φύσης — εκεί όπου όλοι είναι ίσοι μέσα στη ζέστη», έχει γράψει. Σήμερα, προσωπικότητες όπως ο Wim Hof —γνωστός και ως Iceman— και η Gwyneth Paltrow έχουν επαναφέρει τη σάουνα και το cold plunge στο επίκεντρο της σύγχρονης κουλτούρας ευεξίας, ενώ στο Λος Άντζελες η Lady Gaga και ο Harry Styles μιλούν συχνά για τη σημασία τους στη ρουτίνα ευεξίας τους.
Τι μας προσφέρει;
Όλοι συμφωνούν σε ένα πράγμα: το ζητούμενο δεν είναι η αντοχή, αλλά η σύνδεση με τον εαυτό. Μελέτες έχουν δείξει ότι η τακτική χρήση σάουνας μπορεί να συμβάλει στη ρύθμιση της πίεσης και στη μείωση της κορτιζόλης — της ορμόνης του στρες. Και, αν κρίνουμε από την ευφορία που νιώθει κανείς μετά, δεν είναι δύσκολο να το πιστέψει. «Η σάουνα προκαλεί μια ελεγχόμενη άνοδο της θερμοκρασίας που οδηγεί σε έκκριση ενδορφινών· ο οργανισμός αντιλαμβάνεται τη ζέστη ως ευεργετικό στρες και απαντά με χαλάρωση. Ο καρδιακός ρυθμός αυξάνεται, η κυκλοφορία ενεργοποιείται και το αποτέλεσμα είναι συγκρίσιμο με εκείνο μιας ήπιας προπόνησης», λέει ο Δημήτρης Διαμαντάρας και ξεκαθαρίζει τις διαφορές του cold plunge από τη σάουνα: το πρώτο προσφέρει άμεση διέγερση, η δεύτερη λειτουργεί πιο αθόρυβα και μακροπρόθεσμα. «Το κρύο σού δίνει μια έκρηξη ενέργειας που διαρκεί ώρες, η ζέστη όμως χτίζει αντοχή και σταθερότητα με συνέπεια». Για πολλούς, πάντως, η αξία του κρύου δεν έχει να κάνει μόνο με το σώμα, αλλά και με το μυαλό. Το να μένεις ψύχραιμος μέσα στο ψύχος μοιάζει με μεταφορά για όσα αντιμετωπίζεις καθημερινά. Κάποιοι το αποκαλούν mental resilience training. Άλλοι, απλώς «εκτόνωση».
Εναλλαγή κρύου και ζέστης
Η εναλλαγή κρύου και ζέστης, από την άλλη, γνωστή ως contrast therapy, έχει γίνει το νέο holy grail της αποκατάστασης. Από τα αθλητικά recovery centers μέχρι τα wellness resorts, λειτουργεί σαν reset του νευρικού συστήματος: ανεβάζεις θερμοκρασία, αυξάνεις παλμούς, και ύστερα αφήνεις το σώμα να βυθιστεί στην πλήρη παύση. «Στο κρύο νιώθεις να “σφίγγεσαι”, στη ζέστη όλα χαλαρώνουν — οι σκέψεις, οι μύες, ακόμη και η αναπνοή. Η μαγεία δεν είναι στο ακραίο θερμό ή ψυχρό που θα επιλέξεις, αλλά στη μετάβαση. Το σώμα μαθαίνει να προσαρμόζεται και εκεί κρύβεται η αληθινή ευεξία», περιγράφει ο κ. Διαμαντάρας και τονίζει ότι, σε κάθε περίπτωση, απαιτείται μέτρο και όχι υπερβολή. «Δεν είναι διαγωνισμός αντοχής. Είναι ένας τρόπος να εκπαιδεύεις το σώμα και το μυαλό σου να αντέχουν το στρες και να επιστρέφουν πιο ήρεμα».
Αν το δούμε συμβολικά, η εναλλαγή της θερμοκρασίας δεν διαφέρει πολύ από την εναλλαγή της καθημερινότητάς μας: από το στρες στην αποφόρτιση, από το τρέξιμο στην ανάπαυση, από τη δράση στην απόδραση. Στον κόσμο της ευεξίας, η ισορροπία δεν βρίσκεται ποτέ στα άκρα, αλλά κάπου ανάμεσα, εκεί όπου το σώμα και το πνεύμα συμφωνούν να συνεργαστούν. Ίσως, τελικά, να πρόκειται για μια άσκηση συνειδητότητας, μια υπενθύμιση ότι το σώμα ξέρει πότε να καίγεται και πότε να παγώνει. Το cold plunge σε αφυπνίζει. Η σάουνα σε χαλαρώνει. Μα και τα δύο, με τον δικό τους τρόπο, σε οδηγούν εκεί όπου αρχίζει το αληθινό restart.
Διαβάστε επίσης | Καφές και τσάι κάθε μέρα: Είναι ο συνδυασμός της μακροζωίας;
