Οργή. Δυσπιστία. Περιέργεια. Αυτές είναι μερικές μόνο από τις αντιδράσεις που προκάλεσε η ανακοίνωση, τον περασμένο Μάρτιο, ότι το Zara —του οποίου η μητρική εταιρεία, η Inditex, αποτελεί τον μεγαλύτερο όμιλο λιανικής μόδας παγκοσμίως— ανέθεσε στον John Galliano τη δημιουργία μιας συλλογής. Φυσικά, οι αντιδράσεις αυτές συνεχίστηκαν, όταν ο Galliano ανακοίνωσε, σε συνεργασία με το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης, ότι η προγραμματισμένη αναδρομική έκθεση για την καριέρα του δεν θα πραγματοποιούνταν τελικά την ερχόμενη άνοιξη. «Αναλαμβάνω πλήρως την ευθύνη για τον πόνο που προκάλεσαν τα λόγια μου στο παρελθόν», δήλωσε τότε ο Galliano, αναφερόμενος σε διάφορα ξεσπάσματα αντισημιτικά και ρατσιστικά (κατά των Ασιατών) στα τέλη του 2010 και το 2011, «και κυρίως για την πληγή που άνοιξα στις εβραϊκές και ασιατικές κοινότητες· εξακολουθώ να νιώθω βαθιά λύπη… Αναγνωρίζω επίσης και σέβομαι το γεγονός ότι μια έκθεση προς τιμήν του έργου μου θα ήταν επώδυνη για κάποιους».
Τόσο το έργο όσο και το όνομα του Galliano έχουν εδώ και καιρό αποκτήσει ευρύτερη πολιτισμική απήχηση. Άνθρωποι που δεν έχουν φορέσει ποτέ τα ρούχα του τρέφουν βαθιά ριζωμένες και έντονες απόψεις γι’ αυτά και για τον ίδιο. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο εργάζεται πάνω σε αυτό το εγχείρημα το Zara μέσα σε ένα λουσμένο στο φως ατελιέ, σε μια κομψή βίλα στο προάστιο Boulogne-Billancourt του Παρισιού —σε απόσταση, κυριολεκτική και μεταφορική, από τα κουτσομπολιά και τη φλυαρία των κοσμικών συνοικιών της πόλης. Το Παρίσι υπήρξε το σκηνικό για μερικούς από τους μεγαλύτερους θριάμβους του Galliano —σχεδόν τρεις δεκαετίες επιδείξεων που απέσπασαν διθυραμβικές κριτικές και άλλαξαν επανειλημμένα τον άξονα της μόδας— αλλά και για τη χειρότερη στιγμή του: την απόλυσή του από τον οίκο Dior μετά τα προαναφερθέντα ξεσπάσματα, τα οποία, όπως δήλωσε ο ίδιος, τροφοδοτούνταν από τον εθισμό στα ναρκωτικά και το αλκοόλ. (Ο Galliano είναι πλέον νηφάλιος εδώ και 15 χρόνια.)

Όταν συνάντησα τον Galliano τον Ιούλιο —ντυμένο απλά, με φαρδιά σορτς και ένα πλεκτό πουκάμισο σε χρώμα λαδί-πράσινο από τη συλλογή Versace του Dario Vitale — η αναδρομική έκθεση στο Met, η οποία δεν είχε ανακοινωθεί ακόμη, δεν αποτελούσε θέμα συζήτησης. Η νέα του συλλογή —ή συνεργασία, ή σύμπραξη, ή «pas de deux»— με το Zara, η οποία ξεκίνησε υπό άκρα μυστικότητα τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, είχε τις ρίζες της ακόμα πιο πίσω, το 2022, όταν ο Galliano γνώρισε τη Marta Ortega Pérez, μη εκτελεστική πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου της Inditex και τον άνθρωπο πίσω από τις συνεργασίες του Zara. «Η Marta στηρίζει πραγματικά τη δημιουργικότητα», λέει ο Galliano. «Και έχει πάθος με τη μόδα».
Το φθινόπωρο του 2022, αυτό το πάθος οδήγησε σε μια έκθεση με το έργο του φωτογράφου Steven Meisel στο ίδρυμα MOP της Ortega Pérez, στην πόλη La Coruña της βορειοδυτικής Ισπανίας, όπου εδρεύει η Inditex. «Ο Steven υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές μου στην οπτική απόδοση της δουλειάς μου», λέει ο Galliano, αναπολώντας το καθοριστικής σημασίας αφιέρωμα στην αμερικανική Vogue το 1994, χάρη στο οποίο ο σχεδιαστής εξασφάλισε την οικονομική στήριξη για να παρουσιάσει —την ίδια χρονιά— τη θρυλική επίδειξη μόδας με αποκλειστικά μαύρα ρούχα για τη σεζόν φθινόπωρο-χειμώνας. Ο Galliano και ο επί χρόνια σύντροφός του, Alexis Roche, ταξίδεψαν στην Ισπανία για χάρη του Meisel, γνώρισαν την Ortega Pérez και «η σχέση άρχισε να ανθίζει», λέει ο ίδιος. «Και τότε εκείνη ρώτησε αν θα με ενδιέφερε κάποιου είδους συνεργασία».

Ο Galliano γελάει. Αυτή ήταν, τουλάχιστον, η αρχική του αντίδραση, καθώς ήταν ακόμη απορροφημένος από τον ρόλο του ως καλλιτεχνικός διευθυντής στον οίκο Maison Margiela, όπου εργαζόταν από το 2014 — αν και το ενδιαφέρον υπήρχε αναμφίβολα. «Πριν από πολύ, πολύ καιρό, είχα κάνει πολλές συζητήσεις με τον αγαπημένο μου φίλο Alber [Elbaz], ο οποίος ενθουσιαζόταν πάντα με την ιδέα να κάνει κάτι για την αγορά της μαζικής μόδας (high street)», λέει ο Galliano. Ωστόσο, μετά την αποχώρησή του από τον οίκο Margiela το 2024, ο Galliano είχε τηρήσει σιγή ιχθύος, ασχολούμενος με το κλάδεμα των μαραμένων λουλουδιών στον κήπο της εξοχικής του κατοικίας στην Πικαρδία, λίγο πιο βόρεια από το Παρίσι. Εκείνος και η Ortega Pérez διατηρούσαν επαφή, συχνά για κάποιο γεύμα, και σε μία από αυτές τις συναντήσεις, ο Galliano παρουσίασε δειλά μια νέα ιδέα —το όνομα που πρότεινε ήταν «Re{form}»— και, όπως μου λέει ο ίδιος, «εκείνη είπε: “Ναι, ας το κάνουμε”».
Η ιδέα που εξήγησε ο Galliano στην Ortega Pérez κατά τη διάρκεια του γεύματος αποτελεί πλέον μια συλλογή με τίτλο *Re{form} Zara Authored by the Couturier John Galliano*. Η κάπως σύνθετη ονομασία έχει εν μέρη νομική εξήγηση —καθώς το όνομα John Galliano, ως εμπορικό σήμα, εξακολουθεί να ανήκει στον όμιλο LVMH— αλλά και σε δημιουργικούς λόγους: όπως υποδηλώνει και το όνομα *Re{form}*, ο Galliano δεν σχεδιάζει εξ ολοκλήρου από το μηδέν, αλλά επεξεργάζεται εκ νέου υπάρχοντα ενδύματα για να ανακαλύψει κάτι καινούργιο. «Πρόκειται για καινοτομία —αυτή η ιδέα της παρέμβασης και της επεξεργασίας των υπαρχόντων ενδυμάτων τους», λέει. «Το ονόμασα “αρχείο του Zara”… αλλά στη σημερινή εποχή των γρήγορων ρυθμών, τι είναι αυτό που ορίζει ένα αρχείο;»
Αυτό που ο Galliano αποκαλούσε «αρχείο», οι υπόλοιποι θα το αποκαλούσαμε —ίσως πιο ρεαλιστικά— «απόθεμα». «Ουσιαστικά, επρόκειτο για ρούχα που βρίσκονταν εκεί, αχρησιμοποίητα», λέει. «Μετατράπηκαν στα πρωτότυπα πάνω στα οποία δούλευα». Το *Re{form}* ξεκίνησε ως μια επιλογή από κλασικά κομμάτια του Zara —ένα μακρύ παλτό από μείγμα μαλλιού, ένα φόρεμα τύπου «slip dress», ένα βαμβακερό πουκάμισο— είδη ρούχων που διαθέτουν οι περισσότεροι από εμάς. Στη συνέχεια, εκείνος και η ομάδα του έκοψαν αυτά τα κομμάτια, τα σιδέρωσαν και τα αναδόμησαν πλήρως —αλλάζοντας την όψη τους, ακόμα και τη φορά τους— μετατρέποντας το καθένα σε μια πρωτότυπη δημιουργία Galliano. «Πώς θα μπορούσα να αλλάξω τη φόρμα —να την επαναπροσδιορίσω, να την παρουσιάσω με νέα μορφή;» ήταν το ερώτημα που έθετε στον εαυτό του ο Galliano, όχι ως δημιουργός αλλά ως ανα-δημιουργός. «Δεν υπήρχαν περιορισμοί».
Τα μάτια του Galliano λάμπουν καθώς μου περιγράφει τη σύνθετη δημιουργική του διαδικασία («Το να τον βλέπεις να εργάζεται αποτελεί πηγή έμπνευσης», λέει η Ortega Pérez) — αν και, παρεμπιπτόντως, η διαδικασία είναι το μόνο πράγμα που μπορώ να δω. Τα τελευταία κομμάτια της πρώτης του συλλογής Re{form} —που είχαν φωτογραφηθεί για το συγκεκριμένο αφιέρωμα την προηγούμενη μέρα— βρίσκονταν ήδη στο αεροπλάνο της επιστροφής για τη Λα Κορούνια, οπότε ο Galliano βασίστηκε σε φωτογραφίες για να παρουσιάσει τη νέα του δημιουργική μέθοδο. Ξεφυλλίσαμε στοίβες φωτογραφιών για να παρακολουθήσουμε την αλχημική μεταμόρφωση των ρούχων του Zara από καθημερινά ενδύματα σε κάτι το εξαιρετικό. Ένα παλτό από μείγμα μαλλιού κόβεται στο μπροστινό μέρος, οι τσέπες του μετατοπίζονται όλο και πιο πίσω, τα πέτα επιμηκύνονται και οι ουρές του πέφτουν χαμηλά κατά μήκος του ποδιού. Ένα ολόκληρο φόρεμα (slip dress) με δαντέλα —«ένα υπέροχο καλοκαιρινό φορεματάκι», κατά τον Galliano— ανεβαίνει σταδιακά στο σώμα για να καταλήξει να είναι κάτι παραπάνω από ένα εντυπωσιακό βολάν (jabot) στον λαιμό. Ένα πουκάμισο Zara, σε μεγέθη 3XL ή 4XL, μετατρέπεται σε σακάκι όταν τυπώνεται πάνω του ένα μοτίβο δέρματος σε στυλ trompe l’oeil. Οι τσέπες στρίβουν και αλλάζουν θέση, μεταβάλλοντας τον τρόπο που το σώμα κινείται μέσα στα ρούχα. «Είναι αυτό που κάνουν οι hackers, αυτό που κάνουν οι DJs: resampling, ψηφιακή μίξη», λέει ο Galliano. «Είναι η γραμματική του σήμερα».
«Μπορώ να πετύχω αυτές τις πόζες που θυμίζουν σχεδόν υψηλή ραπτική;» αναρωτιέται —ρητορικά, καθώς φυσικά και μπορεί. «Είναι πράγματα που, προφανώς, κυλούν στο αίμα μου».
Ακόμη και σήμερα, η θέαση των παλαιότερων επιδείξεων του Galliano στο YouTube προκαλεί ρίγη συγκίνησης —τόσο στους έμπειρους παρατηρητές της μόδας όσο και στις νεότερες γενιές θαυμαστών— και τα νέα του κομμάτια για το Zara προκαλούν την ίδια μεθυστική αίσθηση ενθουσιασμού, καθώς είναι γεμάτα με τα χαρακτηριστικά στοιχεία του στυλ του: διακρίνονται η ίδια εικονογραφική γραμμή και η ίδια δεξιοτεχνία στη χρήση του χρώματος, καθώς και η ίδια ιδιοφυΐα στο πατρόν. «Δεν εγκατέλειψα ποτέ εντελώς κάποια ιδέα ή κάποιο concept», λέει ο Galliano. «Γίνονται κομμάτι της ταυτότητάς μου, κομμάτι της υπογραφής μου». Υπάρχουν τουαλέτες κομμένες στο διαγώνιο (bias-cut) σε υπέροχες αποχρώσεις πολύτιμων λίθων, ευφυής τεχνική ραπτική, διαφανείς στρώσεις από τούλι που πέφτουν σαν πέπλα μνήμης και αινιγματικές ιστορικές αναφορές —συμπεριλαμβανομένων περίτεχνων σκούφων με κορδέλες, γραβατών και δίκοχων καπέλων που μοιάζουν να βγήκαν κατευθείαν από την επική ταινία *Ναπολέων* (1927) του Abel Gance, μία από τις αγαπημένες ταινίες του Galliano.
Καθώς ο Galliano έκοβε, μετατόπιζε και αναδιαμόρφωνε αυτά τα ρούχα, άρχισαν να αναδύονται χαρακτήρες: άνδρες ντυμένοι με κοντά φράκα και ψηλούς γιακάδες, γυναίκες με εφαρμοστά, ντραπέ φορέματα. Το νέο, κατά κάποιον τρόπο, οδηγούσε πίσω στο παλιό: οι σιλουέτες του, υπερβολικές και αινιγματικές, θύμιζαν μια ομάδα αριστοκρατών επαναστατών-dandy από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, γνωστών στην εποχή τους ως *les Incroyables* —δηλαδή «οι Απίθανοι» (οι γυναίκες αντίστοιχοί τους ήταν οι *les Merveilleuses*, ή αλλιώς «οι Θαυμαστές Γυναίκες»). Ωστόσο, φέρουν και μια βαθιά προσωπική ιστορία για τον Galliano. Οι *Incroyables* αποτέλεσαν την έμπνευση για την ομώνυμη συλλογή αποφοίτησής του από το Saint Martins το 1984, όπου άνδρες με ναρκισσιστική διάθεση και έντονο μακιγιάζ —εκπρόσωποι μιας παρακμιακής αισθητικής— παρουσίαζαν ρούχα-αποκάλυψη που τον εκτόξευσαν στο παγκόσμιο προσκήνιο της μόδας. Πρόκειται για ένα θέμα και μια εποχή στα οποία επιστρέφει ξανά και ξανά: φανταχτεροί αντάρτες στολισμένοι με βολάν και πολυτελή διακοσμητικά στοιχεία· επανάσταση μέσα από το ντύσιμο. «Vive la révolution» (Ζήτω η επανάσταση). (Αυτή τη φράση μου λέει όντως ο Galliano.)
«Πώς θα μπορούσα να αλλάξω τη μορφή;» ήταν το ερώτημα που έθεσε στον εαυτό του ο Galliano, όχι ως δημιουργός, αλλά ως ανα-δημιουργός. «Δεν υπήρχαν περιορισμοί»
Η συνεργασία με το Zara αποδεικνύεται μια κίνηση απόλυτα εναρμονισμένη με το πνεύμα του Galliano, ενός δημιουργού που διαρκώς ανατρέπει τα δεδομένα. Δεδομένου ότι ο «βασιλιάς της υψηλής ραπτικής» έχει κατακτήσει όλα τα κάστρα της υψηλής μόδας κατά τη διάρκεια της καριέρας του —που μετρά ήδη τέσσερις δεκαετίες—, γιατί να μην απευθυνθεί και στη μαζική αγορά; Η νέα συλλογή αναδεικνύει επίσης μια δυαδικότητα στον πυρήνα του έργου του Galliano: ενώ φαίνεται να βρίσκει την πιο αγνή έκφραση της τέχνης του στη χειροποίητη διαδικασία της υψηλής ραπτικής, η ικανότητά του να δημιουργεί ονειρικούς κόσμους —παρόμοιους με εκείνους των επικών ταινιών του παλιού Χόλιγουντ— γοητεύει το ευρύ κοινό. Για πολλούς, αυτή η συλλογή της Zara θα αποτελέσει την πρώτη τους επαφή με ένα φόρεμα του Galliano —ένα κομμάτι που ίσως έχουν την οικονομική δυνατότητα να αποκτήσουν— στην πραγματική ζωή. (Ακόμη και η αγορά μεταχειρισμένων ειδών για τα παλαιότερα έργα του παρουσιάζει ιλιγγιώδη κίνηση: τον Ιανουάριο, ένα κομμάτι υψηλής ραπτικής του Galliano για τον οίκο Christian Dior κατέρριψε παγκόσμιο ρεκόρ, πωλούμενο έναντι 663.000 ευρώ, ενώ οι τιμές στη συλλογή του Zara ξεκινούν από τα 29,90 δολάρια.)

«Είναι τιμή μας να μεταφέρουμε τη μαγεία του John σε ένα ευρύ κοινό για πρώτη φορά», δηλώνει η Ortega Pérez, ενώ ο Galliano, από την πλευρά του, επισημαίνει ότι η συνεργασία έχει «πολύ μεγαλύτερη εμβέλεια από οτιδήποτε έχω κάνει στο παρελθόν — είναι τεράστια». Εντυπωσιάστηκε επίσης βαθύτατα από τις υποδομές της Inditex, και συγκεκριμένα από τις διαδικασίες προμήθειας υφασμάτων και παραγωγής, τις οποίες χαρακτηρίζει «συγκλονιστικές». Και, όπως μαρτυρούν οι εικόνες που συνοδεύουν το άρθρο, η τεχνική αρτιότητα που του προσέφεραν αυτές οι δυνατότητες ώθησε τον Galliano να εκφράσει το τεράστιο ταλέντο του χωρίς κανέναν απολύτως περιορισμό. «Δεν είχα καμία πρόθεση να απλοποιήσω υπερβολικά το έργο μου», δηλώνει χαρακτηριστικά.

Για να είμαστε σαφείς: αυτή η νέα συλλογή δεν αποτελεί απλώς μια παρένθεση ή ένα ενδιάμεσο στάδιο. Ανατρέχοντας στην πορεία της καριέρας του, ο Galliano περιγράφει τα πρώτα περίπου 30 χρόνια —από τη φοίτησή του στο Saint Martins έως τη θητεία του στον Dior— ως την πρώτη πράξη, και τη δεκαετία του στον οίκο Margiela (με τα χαρακτηριστικά παπούτσια Tabi) ως τη δεύτερη πράξη. Η συλλογή Re{form}, όπως λέει ο ίδιος, σηματοδοτεί την έναρξη της τρίτης πράξης. Το συμβόλαιό του με το Zara έχει διετή διάρκεια, διάστημα κατά το οποίο θα σχεδιάσει συνολικά τέσσερις συλλογές. Όταν τον ρωτώ τι επιδίωκε ξεκινώντας αυτή την τρίτη πράξη, η απάντηση του Galliano είναι αφοπλιστικά απλή. «Ήθελα να έχει πλάκα», λέει — και τα καπέλα-σκουφιά τύπου baseball της συλλογής Re{form}, τα ετερόκλητα παπούτσια με πλατφόρμες και το παιχνιδιάρικο, ανατρεπτικό στήσιμο των εντυπωσιακών ρούχων, σίγουρα το επιτυγχάνουν. Είναι όμως και —αναμφισβήτητα— κάτι το εξαιρετικό (incroyable).
Συντελεστές: μαλλιά, Eugene Souleiman; μακιγιάζ, Aurore Gibrien; ράφτης, Simone Hoffmann; μανικιούρ, Anatole Rainey.
Παραγωγή: Lotti Projects.




