Μπαλαρίνες ή Mary Jane; Ένα μάθημα μόδας μέσα από την τέχνη του χορού

Share on facebook
Share on linkedin
Share on pinterest

Μπαλαρίνες ή Mary Jane; Ένα μάθημα μόδας μέσα από την τέχνη του χορού

Share on facebook
Share on linkedin
Share on pinterest
Erwin Blumenfeld Conde-Nast
Erwin Blumenfeld Conde-Nast

Μια μπαλαρίνα για κάθε μέρα, κάθε περίσταση, κάθε εποχή

Είναι παντός καιρού, αλλά έρχονται αυτόματα στη σκέψη μας όταν καλούμαστε να φορέσουμε ένα ελαφρύ και μαζί προστατευτικό παπούτσι. Οι μπαλαρίνες, άνετες και κομψές, συνδυάζονται με όλα τα ρούχα και φοριούνται σε κάθε συνθήκη και περίσταση. Όταν μιλάμε γι’ αυτές ξεχνάμε τον όρο «τάση», αφού βρίσκονται στο προσκήνιο όλες τις εποχές, σαν μια μορφή «εθιμικού δικαίου» στη μόδα. Υπερβαίνουν ηλικίες (προτιμώνται από κοριτσάκια, έφηβες, μαμάδες και γιαγιάδες), στυλ (κλασικό, μοντέρνο, εναλλακτικό) και κουλτούρες. Μας αρέσουν γιατί, εκτός από ντελικάτες, έχουν και μια φρεσκάδα που μας θυμίζει τα παιδικά μας χρόνια. Τότε που φορούσαμε την εκδοχή τους με την μπαρέτα, η οποία έχει και όνομα: Mary Jane. Θα επιστρέψουμε όμως σ’ αυτές, αφού μιλήσουμε πρώτα για τον τύπο μπαλαρίνας που έρχεται πρώτα απ’ όλα στο μυαλό μας, τα γνωστά, με την ανοιχτή φόρμα και την κορδελίτσα παπούτσια, εμπνευσμένα από τις χορευτικές πουέντ – την casual εκδοχή τους είχε φορέσει η Audrey Hepburn το 1953 στην ταινία Roman Holiday (ας μην ξεχνάμε ότι ξεκίνησε την καριέρα της ως μπαλαρίνα), ενώ στη Sabrina (1954) συνδύασε τις κλασικές μπαλαρίνες με μαύρο κάπρι παντελόνι και μπλουζάκι, σε μια συγκλονιστική στην απλότητά της εμφάνιση που έμεινε στην ιστορία. 

 


Audrey Hepburn
©Cecil Beaton Conde Nast

Την άριστη εκδοχή αυτού του τύπου παπουτσιού τη δημιούργησε η Ιταλο-Γαλλίδα Rose Repetto το 1956, μετά από παραγγελία της Brigitte Bardot, πρωταγωνίστρια τότε στην ταινία του Roger Vadim Και ο Θεός έπλασε τη γυναίκα. Το ονόμασε «Cedrillon», εγκαινιάζοντας μια από τις πιο όμορφες σελίδες της μόδας.  

Η Repetto, μητέρα του θρύλου του χορού Roland Petit, δεν κατέληξε τυχαία σ’ αυτό το σχέδιο, αφού τα παπούτσια μπαλέτου ήταν το επάγγελμά της. Στο εργαστήριό της κοντά στην Όπερα του Παρισιού, μάλιστα, εξέλιξε την επινόηση της περίφημης χορεύτριας Anna Pavlova να ενισχύσει τις μύτες των πουέντ της και να κάμψει το εσωτερικό τους προκειμένου να βελτιώσει την απόδοσή της, φτιάχνοντας το 1947 ένα ζευγάρι για τον γιο της, ραμμένες στο χέρι με την τεχνική «μία βελονιά μπρος, μία πίσω». Αυτές που θα λάτρευαν έκτοτε όλα τα μεγάλα αστέρια του μπαλέτου διεθνώς, πιστοί πελάτες της boutique που άνοιξε το 1958 στη Rue de la Paix, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα, διαθέτοντας φυσικά, εκτός από την πλήρη γκάμα ειδών χορού, και τις νέες κάθε σεζόν συλλογές από μπαλαρίνες που ονειρεύεται μια ενημερωμένη fashionista.

 


1924: Russian Ballet dancer Anna Pavlova
©J.Abbe Getty Images IDeal Image

 

Από το μπαλέτο στο φλαμένκο      

Μπορεί οι μπαλαρίνες να είναι εμπνευσμένες από τις πουέντ, ωστόσο δεν ήταν εξαρχής τόσο ανάλαφρα και λειτουργικά τα χορευτικά παπούτσια – αντίθετα, είχαν τακούνι. Για την ιστορία να πούμε ότι το μπαλέτο με τη μορφή που το γνωρίζουμε γεννήθηκε στην Αναγεννησιακή Ιταλία τον 15ο αιώνα στις τάξεις των αριστοκρατών, για να επεκταθεί σιγά-σιγά στη γαλλική αυλή όπου απέκτησε και τους βασικούς του κανόνες χάρη στη ίδρυση της Academie Royale de Dance από τον Λουδοβίκο ΙΔ’ τον 17ο αιώνα – το 1661 για την ακρίβεια. Η εξέλιξή του από ερασιτεχνική δραστηριότητα σε επάγγελμα και η δημιουργία σκηνών όπου δίνονταν παραστάσεις συνέβαλε στη δημοφιλία και στην εξαγωγή του σε άλλες χώρες, φτάνοντας μέχρι τη Ρωσία τον 18ο αιώνα, όπου έφτασε στο απόγειό του τον 19ο λόγω της σημαντικής στήριξης του τσαρικού καθεστώτος. Ήταν τόση δε η απήχησή του, ώστε παρά την κοσμογονία που έφερε η Ρωσική Επανάσταση το 1917, να διασωθούν τα μπαλέτα Bolsoi και Kirov (αρχικά Αυτοκρατορικό Ρώσικο Μπαλέτο ή Mariinsky). 

 


Mary Janes made to order at Saks Fifth Avenue
©Horst P.Horst Conde Nast

Αυτή η ιστορική συγκυρία βοήθησε να επιστρέψει το μπαλέτο στη Γαλλία, μέσω του εμιγκρέ κριτικού τέχνης Sergei Diaghilev, ο οποίος ίδρυσε τα Ballet Russes, με συμπατριώτες του χορευτές που εγκατέλειψαν τη χώρα τους. 

Σε αυτή τη μακρά περίοδο εξελίχθηκε όχι μόνο η τέχνη του χορού αλλά και η ενδυμασία των χορευτών. Τα παπούτσια, που αρχικά δεν επέτρεπαν ευελιξία στην κίνηση, έγιναν πιο λειτουργικά στα μέσα του 18ου αιώνα, όταν η Marie Camargo του Μπαλέτου της Όπερας του Παρισιού φόρεσε πρώτη ίσια και μαλακά παπούτσια. Όχι όμως τόσο αποτελεσματικά στα άλματα, κίνηση την οποία διευκόλυνε ο χορευτής και χορογράφος Charles Didelot το 1795, επινοώντας μια ιπτάμενη μηχανή που ανασήκωνε τους χορευτές από το έδαφος για να σταθούν στις μύτες των ποδιών τους. Ακολούθησαν η πρώιμη πουέντ με λεπτή σαν χαρτί σόλα και σατέν που φόρεσε η Marie Taglioni το 1832, αυτή με την επίπεδη σόλα στο μπροστινό μέρος της Ιταλίδας Pierina Legnani στα τέλη του 19ου αιώνα και η πιο ενισχυμένη της Pavlova που περιγράψαμε παραπάνω. 

 


1949 Vogue Magazine Cover
©Serge Balkin Conde Nast

Αν όμως το τακούνι εξέλιπε από το μπαλέτο, διατηρήθηκε στο ισπανικό φλαμένκο, χορευτικό είδος που προέκυψε από το συνδυασμό ανδαλουσιανής, αραβικής, σεφαραδίτικης και τσιγγάνικης κουλτούρας και άνθισε στο περιθώριο και όχι στους κόλπους της αριστοκρατίας. Δυναμικός και αισθησιακός χορός, εκτελείται με κοφτές κινήσεις και χτύπημα των ποδιών στο πάτωμα, γι’ αυτό και τα παπούτσια δένουν σφιχτά στον αστράγαλο και έχουν το χαρακτηριστικό μεσαίου ύψους τακούνι με την ελαφρά καμπύλη στο πίσω μέρος που λέγεται και «κουβανέζικο» – άγνωστο για ποιον λόγο, αφού συναντάται από την Περσία του 9ου αιώνα μέχρι τη Γαλλία του 1600. (Με παραλλαγές αυτών των τακουνιών διάσημα έχουν γίνει τα Beatle shoes στα 60s, παραγγελία των «σκαθαριών» στους ειδικευμένους σε παπούτσια χορού Anello & Davide, αλλά και αυτά που φορούσε ο John Travolta στην ταινία Saturday Night Fever, 1977). 

 


Sophia Loren (1956) "The Pride and the Passion"
©E.Haas Getty Images Ideal Image

Τα ίδια παπούτσια φορούν και οι χορευτές του νοτιοαμερικάνικου τάνγκο, που γεννήθηκε στα τέλη του 19ου-αρχές του 20ου αιώνα και αποτελεί συνδυασμό ανδαλουσιανού, αφρικανικού και ιταλικού κατά κύριο λόγο ιδιώματος με πολύ αυτοσχεδιασμό και έχει πολλά κοινά με το φλαμέγκο, όπως τις κοφτές κινήσεις και τον αισθησιασμό. Γρήγορα κατέκτησε την Ευρώπη και τη βόρεια Αμερική, αναβαθμιζόμενο αφού αγαπήθηκε από την αστική τάξη και την αριστοκρατία, ενώ μεταξύ ’35 και ’55 ήταν η χρυσή εποχή του. 

 


Sara Crichton-Stuart & Twiggy
©Ray Traeger Conde Nast

Λίγα χρόνια νωρίτερα, στη δεκαετία του ’20, αυτό το σχέδιο παπουτσιών με το μεσαίο τακούνι και την μπαρέτα, αλλά και τo πολύ κοντινό του μοντέλο με το όνομα Τ-strap Heels, ταυτίστηκε με το κίνημα των Flapper girls στην Αμερική. Δυναμικές εκπρόσωποι του γυναικείου κινήματος, δρούσαν εκτός του αποδεκτού κοινωνικού πλαισίου, είχαν ανεξάρτητο πνεύμα και ιδιαίτερο στυλ, χαρακτηριστικό του οποίου ήταν τα κοντά καρέ μαλλιά, τα μικρά καπέλα, το έντονο μακιγιάζ και το απελευθερωμένο, χωρίς κορσέδες ντύσιμο με δάνεια από την ανδρική γκαρνταρόμπα. Παράλληλα οδηγούσαν, κάπνιζαν, κατανάλωναν αλκοόλ -εν μέσω της ποτοαπαγόρευσης- χόρευαν υπό τους ήχους της τζαζ, απολάμβαναν τη σεξουαλικότητά τους. Εξαίρετη απεικόνιση αυτής της εποχής είναι η ταινία The Great Gatsby, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του F. Scott Fitzgerald, που μεταφέρθηκε δύο φορές στον κινηματογράφο: με τον Robert Redford και τη Mia Farrow το 1974, τον Leonardo DiCaprio και τη Carey Mulligan, το 2013. 

 


1957: Red flat shoes
©Horst P.Horst Conde Nast

 

Παπούτσια με ονοματεπώνυμο

Αναφερθήκαμε παραπάνω στα Mary Jane, τα γοβάκια με την μπαρέτα που στην ενήλικη εκδοχή τους μοιάζουν με τα παπούτσια του φλαμένκο και του τάνγκο. Γιατί όμως λέγονται έτσι; Πολύ απλά, γιατί δανείστηκαν το όνομά τους από ένα κορίτσι. Όχι ζωντανό αλλά χάρτινο, ηρωίδα του κόμικ Baster Brown που δημιούργησε το 1902 στις Ηνωμένες Πολιτείες ο πρωτοπόρος του είδους Richard F. Outcault. Το καθωσπρέπει αυτό αγοράκι με την αγγελική εμφάνιση και τον σκανδαλιάρικο χαρακτήρα είχε πιστό σύντροφο τον σκύλο του, Tige, και μια φιλενάδα, τη Mary Jane. Και οι δύο φορούσαν τα γνωστά παπουτσάκια με την μπαρέτα, που φορούσαν όλα τα παιδάκια -και κυρίως τα αγοράκια- στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, και συνεχίζουν να τα φορούν μέχρι σήμερα. 

 


John Galliano: Fall/Winter 1997-1998 ready-to-wear collection
©Guy Marineau Conde Nast

Ήταν το 1904 όταν η αμερικάνικη Brown Shoe Company με έδρα το Μιζούρι αγόρασε για 200 δολάρια το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει εμπορικά τους χάρτινους χαρακτήρες του Outcault, ο οποίος πούλησε αντίστοιχα δικαιώματα σε πάνω από διακόσιες εταιρείες. Ωστόσο, η ιδέα της υποδηματοποιίας να προσλάβει ηθοποιούς που υποδύονταν τους ήρωες περιοδεύοντας σε θέατρα και καταστήματα την έκανε την πιο γνωστή μάρκα με τους συγκεκριμένους χαρακτήρες στην Αμερική, κατοχυρώνοντας και το όνομα της Mary Jane στο μοντέλο που θα έγραφε ιστορία ως παιδικό αρχικά και γυναικείο στη συνέχεια. Τα έχουμε δει πολλές φορές να συμπληρώνουν εμφανίσεις κινηματογραφικών αστέρων, όπως της Shirley Temple ως παιδί θαύμα του Χόλιγουντ στo Baby, Take a Bow (1934) -η οποία ενέπνευσε την ηρωίδα της ταινίας του William Klein Qui êtes vous, Polly Maggoo? (1966), που την υποδυόταν η Dorothy Mac Gowan, να τα συνδυάσει με λευκά καλτσάκια- ή της σταρ του βωβού κινηματογράφου και επιτομής του στυλ Flapper, Louise Brooks, στα 20s. Στη μόδα, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις ήταν αυτή της Mary Quant στη δεκαετία του ’60, με την Twiggy και την Jean Shrimpton, μεταξύ άλλων, να φορούν διαφορετικές εκδοχές των Mary Jane, εισάγοντάς τα για τα καλά στον κόσμο των ενηλίκων.        


Σας αρέσει να διαβάζετε για την ιστορία της μόδας από την ομάδα της Vogue; Πατήστε στο fashion history και ανακαλύψτε περισσότερα.

Scroll to Top