Στα εστιατόρια της Χριστίνας Μουράτογλου, η ελληνική κουζίνα δεν έχει μία μόνο εκδοχή. Το Mazi, που άνοιξε στο Notting Hill το 2012, το Suzi Tros και το Maza στο Mayfair έχουν διαφορετικό χαρακτήρα, όπως διαφορετικές ήταν και οι φάσεις της ζωής της όταν τα δημιούργησε. Αυτό που τα ενώνει είναι η επιμονή της στη γεύση και μια πολύ προσωπική αντίληψη για τη φιλοξενία: ο επισκέπτης πρέπει να αισθάνεται καλεσμένος στο σπίτι της.
Γεννημένη και μεγαλωμένη στη Θεσσαλονίκη, με οικογενειακές ρίζες στην Κωνσταντινούπολη και αναμνήσεις από τις συχνές επισκέψεις της στην Αθήνα, μεταφέρει στο Λονδίνο όσα αγάπησε στο ελληνικό τραπέζι. Στο Maza, οι χειρόγραφες συνταγές της γιαγιάς της βρίσκονται στους τοίχους. Στο τραπέζι, η προσοχή στρέφεται στις πρώτες ύλες, στην εποχικότητα, στη φωτιά και στο ελαιόλαδο.

Η μόδα, η οικογενειακή επιχείρηση την οποία αρχικά προοριζόταν να αναλάβει, παραμένει μέρος του τρόπου με τον οποίο σκέφτεται. Από τον φωτισμό μέχρι τις στολές του προσωπικού, κάθε επιλογή ανήκει στην ίδια ιστορία. Μιλήσαμε για αυτή τη διαδρομή, για τη συνεργασία με τον σύζυγό της, Adrien Carré, και για το πώς αλλάζει η έννοια της επιτυχίας όταν τα εστιατόριά σου γίνονται μέρος της ζωής των άλλων.
Όταν άνοιξες το Mazi, η ελληνική κουζίνα στο εξωτερικό κουβαλούσε ακόμη αρκετά στερεότυπα. Τι ήθελες να αλλάξεις;
Εκείνη την εποχή υπήρχε μια νέα γενιά Ελλήνων σεφ που εμπνεόταν από όσα συνέβαιναν στην Ισπανία, με ανθρώπους όπως ο Ferran Adrià. Ήθελα να μεταφέρω λίγη από αυτή την ενέργεια στην ελληνική κουζίνα του Λονδίνου. Να δείξω ότι μπορούσε να είναι εκλεπτυσμένη, φρέσκια και διασκεδαστική.
Υπήρχε επίσης μεγάλη σύγχυση ανάμεσα στην ελληνική και την κυπριακή κουζίνα, ενώ για πολλούς Βρετανούς η μόνη επαφή με το ελληνικό φαγητό ήταν οι παλιομοδίτικες τουριστικές ταβέρνες. Ακόμη και το χούμους θεωρούνταν ελληνικό, ενώ είναι μεσανατολικό. Μέχρι και μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, όπως τα M&S, το παρουσίαζαν ως ελληνικό. Είχαμε πολλά να αλλάξουμε!

Με το Maza, δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, επιστρέφεις στην απλότητα. Τι έχει αλλάξει;
Νιώθω ότι έχουμε κάνει έναν πλήρη κύκλο. Το 2012 σχεδόν έπρεπε να κάνουμε μοντέρνα ελληνική κουζίνα για να αποδείξουμε ότι μπορούσε να είναι σύγχρονη και συναρπαστική. Σήμερα ο κόσμος την καταλαβαίνει πολύ καλύτερα και ένιωσα έτοιμη να αφαιρέσω όλα τα περιττά. Χωρίς υπερβολές. Μόνο ειλικρινές, αυθεντικό ελληνικό φαγητό, όπως το τρώμε πραγματικά στην Ελλάδα.
Έχουμε μια καταπληκτική κουζίνα που δεν χρειάζεται να κρύβεται πίσω από περίπλοκες εκδοχές του εαυτού της. Εξαιρετικά προϊόντα, σωστές τεχνικές, ελαιόλαδο, φωτιά, εποχικότητα. Αυτά αρκούν. Για μένα το Maza εκφράζει την αυτοπεποίθηση του να μην προσπαθείς υπερβολικά. Ίσως χρειάστηκα όλα αυτά τα χρόνια εμπειρίας για να είμαι έτοιμη να δημιουργήσω κάτι τόσο απλό.
Το Mazi, το Suzi Tros και το Maza έχουν διαφορετικό χαρακτήρα. Αναγνωρίζεις σε καθένα μια διαφορετική περίοδο της ζωής σου;
Ακριβώς. Ήμουν στα τέλη των είκοσί μου όταν δημιούργησα το Mazi. Έβγαινα συνεχώς στο Notting Hill και ήθελα έναν χώρο παιχνιδιάρικο, πολύχρωμο, εκλεκτικό, με rustic-chic αισθητική. Το Suzi Tros ήρθε στις αρχές των τριάντα μου, επηρεασμένο από το κίνημα των neo-bistros στο Παρίσι. Ήταν η δική μας εκδοχή μιας γαστροταβέρνας. Τώρα είμαι στα σαράντα μου και δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να είχα δημιουργήσει το Maza νωρίτερα. Είναι το πιο ώριμο εστιατόριό μου και συγκεντρώνει πολλές από τις εμπειρίες μου.

Τα αγαπώ και τα τρία όπως θα αγαπούσα τρία πολύ διαφορετικά παιδιά. Όταν θέλω κάτι χαλαρό, επιλέγω το Suzi Tros. Τίποτα δεν συγκρίνεται με μια όμορφη καλοκαιρινή μέρα στον κήπο του Mazi. Και όταν θέλω να ντυθώ ωραία και να περάσω μια διασκεδαστική βραδιά με τις φίλες μου, τότε σίγουρα Maza.
Περιγράφεις το Maza ως μια ερωτική επιστολή προς την Αθήνα, παρότι μεγάλωσες στη Θεσσαλονίκη. Πώς συναντιούνται οι δύο πόλεις μέσα του;
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη, αλλά ταξίδευα συνεχώς στην Αθήνα από μικρή, μερικές φορές ακόμη και κάθε Σαββατοκύριακο. Θυμάμαι πόσο με εντυπωσίαζαν τα εστιατόριά της. Η μεγαλοπρέπεια, η λάμψη, η φινέτσα. Δεν είχαμε τότε αντίστοιχα εστιατόρια στη Θεσσαλονίκη. Αλλά το φαγητό της Θεσσαλονίκης έχει περισσότερη ψυχή.
Θα έλεγα λοιπόν ότι το Maza συνδυάζει το πάθος και την ψυχή της θεσσαλονικιώτικης κουζίνας με τη λάμψη και τον επαγγελματισμό της αθηναϊκής φιλοξενίας.
Στους τοίχους του Maza υπάρχουν χειρόγραφες οικογενειακές συνταγές. Ποια ιστορία κρύβεται πίσω τους;
Είναι όλες συνταγές της γιαγιάς μου, από το χειρόγραφο τετράδιό της που χρονολογείται από τη δεκαετία του 1950. Καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Αυτή η κληρονομιά είναι εμφανής σε ολόκληρη τη μαγειρική της.
Αν έπρεπε να διαλέξω μία συνταγή, θα ήταν το μοσχαράκι της με μελιτζάνες. Χρειαζόταν σχεδόν μια ολόκληρη μέρα για να μαγειρευτεί και το σέρβιρε με ρύζι με καμένο βούτυρο και χειροκομμένες τηγανητές πατάτες. Ήταν το φαγητό του κυριακάτικου οικογενειακού τραπεζιού, ιδιαίτερα στις ονομαστικές γιορτές. Και μόνο που το σκέφτομαι, επιστρέφω αμέσως στο τραπέζι της.

Πώς μεταφέρεις αυτή την αίσθηση του οικογενειακού τραπεζιού στην καρδιά του Mayfair;
Θέλω οι πελάτες μου να αισθάνονται σαν βασιλιάδες. Σαν να είναι καλεσμένοι στο σπίτι μου. Να ξεχνούν τα προβλήματά τους για μερικές ώρες, να χαλαρώνουν και να απολαμβάνουν τη ζωή.
Πάντα προσφέρω ένα ακόμη ποτό, στέλνω ένα μπουκάλι μαστίχα στο τραπέζι, ενθαρρύνω τον κόσμο να δοκιμάσει τσίπουρο και γενικά τους μπουκώνω με το ζόρι, σαν κλασική Ελληνίδα μαμά. Οι οικονομικοί μας υπεύθυνοι μπορεί να διαφωνούν με τον αριθμό των σφηνακιών που κερνάμε, αλλά αυτές οι μικρές χειρονομίες μπορούν να αλλάξουν ολόκληρη την εμπειρία ενός ανθρώπου. Αυτή είναι η ελληνική φιλοξενία για μένα. Γενναιοδωρία.
Ποιο στερεότυπο για την ελληνική γαστρονομία σε δυσκολεύει ακόμη;
Το ελληνικό κρασί. Είναι ίσως η μεγαλύτερη μάχη μου και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Έχουμε εξαιρετικά κρασιά που, αν είχαν γαλλική ετικέτα, πιθανότατα θα πωλούνταν στην τριπλάσια τιμή. Κι όμως, εξακολουθούμε να πρέπει να πείθουμε τον κόσμο να τα δοκιμάσει.
Στα εστιατόριά μας έχουμε αποκλειστικά ελληνικές λίστες κρασιών και πολύ συχνά κάποιος μας λέει: “Θέλω ένα ξηρό κρασί”. Κι εγώ πρέπει να εξηγήσω ότι όλα τα κρασιά μας είναι ξηρά, εκτός από τα επιδόρπια! Υπάρχει ακόμη αυτή η αντίληψη ότι το ελληνικό κρασί είναι γλυκό, ημίγλυκο ή κατώτερο. Μετά το δοκιμάζουν και μένουν έκπληκτοι. Την ημέρα που θα καταφέρω να αλλάξω οριστικά αυτή την αντίληψη, θα είμαι πολύ ευτυχισμένη.

Η αισθητική των εστιατορίων σου είναι εξίσου προσεγμένη με το φαγητό. Τα σκέφτεσαι όπως ένας σχεδιαστής μια συλλογή μόδας;
Ακριβώς αυτό. Κάθε λεπτομέρεια λέει κάτι για την ταυτότητα του εστιατορίου και για το πώς θέλω να αισθάνεται ο κόσμος όταν περνά την πόρτα του. Συμμετέχω στα πάντα: στην εσωτερική διακόσμηση, στα σερβίτσια, στον φωτισμό, στη μουσική, στο μενού, στις στολές του προσωπικού, ακόμη και στις μικρότερες λεπτομέρειες πάνω στο τραπέζι. Και δεν σταματώ μέχρι να είμαι απόλυτα ικανοποιημένη. Μερικές φορές αλλάζω τα πάντα αρκετές φορές.
Όπως στη μόδα, ξεκινάς από μια ιδέα, μια ατμόσφαιρα, μια συγκεκριμένη οπτική. Και κάθε στοιχείο πρέπει να ανήκει στον ίδιο κόσμο. Μια όμορφη καρέκλα από μόνη της δεν σημαίνει τίποτα αν δεν ανήκει στην ιστορία που προσπαθείς να αφηγηθείς.
Η μόδα ήταν, άλλωστε, η επιχείρηση της οικογένειάς σου. Τι κράτησες από εκείνα τα χρόνια και ποιους σχεδιαστές αγαπάς;
Μεγάλωσα μέσα στη μόδα. Ήταν η οικογενειακή μας επιχείρηση από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 μέχρι που έφυγε από τη ζωή ο πατέρας μου, πριν από δώδεκα χρόνια. Αρχικά προοριζόμουν να αναλάβω την επιχείρηση, πριν η αγάπη μου για το φαγητό και τα εστιατόρια με οδηγήσει αλλού.
Η μητέρα μου με έπαιρνε συχνά στα ταξίδια της για να επιλέξουμε τις συλλογές της επόμενης σεζόν και μου έμαθε πάρα πολλά για το στιλ. Από μικρή ήθελα να ξέρω τι θα έρθει στη μόδα και αγόραζα πάντα τη βρετανική Vogue, πολύ πριν από το Instagram.
Πάντα με γοήτευε η γαλλική μόδα, αλλά ο αγαπημένος μου σχεδιαστής όλων των εποχών είναι ο Yves Saint Laurent. Λατρεύω τον τρόπο με τον οποίο ενδυνάμωσε τις γυναίκες μέσα από ανδρικές γραμμές, διατηρώντας τις ταυτόχρονα απίστευτα θηλυκές. Από τους Έλληνες σχεδιαστές θαυμάζω το εξαιρετικό ταλέντο της Mary Katrantzou. Και εξακολουθώ να λατρεύω να ψάχνω την ντουλάπα της μητέρας μου για κομμάτια Ελλήνων σχεδιαστών από τα ’90s. Έχουν ιστορία και προσωπικότητα που δεν μπορείς να αναδημιουργήσεις.
Τα εστιατόρια τα δημιούργησες με τον σύζυγό σου, Adrien Carré. Πώς συνυπάρχουν δύο δημιουργικοί άνθρωποι στην ίδια επιχείρηση χωρίς να σκοτώνονται;
Είμαστε δύο πολύ διαφορετικοί άνθρωποι και μάλλον γι’ αυτό λειτουργεί η συνεργασία μας. Εγώ είμαι περισσότερο στη δημιουργική πλευρά, ενώ ο Adrien επικεντρώνεται στην επιχειρησιακή βιωσιμότητα. Εμφανίζομαι με όλες αυτές τις καταπληκτικές ιδέες κι εκείνος αρχίζει αμέσως να τις αμφισβητεί από οικονομική άποψη! Αλλά έχουμε και οι δύο ισχυρό επιχειρηματικό ένστικτο.
Αυτό που μας ένωσε από την αρχή ήταν η αγάπη για το φαγητό, το ποτό, τις εξόδους και τη φιλοξενία. Έτσι δεθήκαμε όταν πρωτογνωριστήκαμε. Δεν είχα υπάρξει ποτέ με κάποιον που να αγαπά το φαγητό, το ποτό και τις εξόδους όσο εγώ. Και μην παρεξηγηθώ, εξακολουθούμε να θέλουμε να σκοτώσουμε ο ένας τον άλλον τις περισσότερες μέρες! Αλλά τελικά αγαπάμε περισσότερο αυτό που κάνουμε.

Τι σημαίνει επιτυχία για σένα σήμερα; Ένα ακόμη εστιατόριο, διεθνής επέκταση ή να αντέξουν στον χρόνο όσα έχεις ήδη δημιουργήσει;
Το να καταφέρω να παραμείνουν τα εστιατόριά μου διαχρονικά είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή. Για μένα, η πραγματική δοκιμασία είναι ο χρόνος. Προτιμώ να είμαι βαθιά υπερήφανη για αυτό που σερβίρω παρά να επεκτείνομαι γρήγορα μόνο και μόνο για να ικανοποιήσω έναν οικονομικό ισολογισμό. Αισθάνομαι ακόμη ότι έχω πολλά να προσφέρω και πολλά σχέδια για το μέλλον, αλλά προτιμώ να προχωρώ σταθερά παρά να τρέχω.
Όποτε αναφέρω σε κάποιον το Mazi ή το Suzi Tros, πολύ συχνά ακούω: “Α, είναι δύο από τα αγαπημένα μου εστιατόρια στο Λονδίνο”. Δεν είχα συνειδητοποιήσει πόση αγάπη είχε ο κόσμος γι’ αυτά μέχρι που ανοίξαμε το Maza. Από την πρώτη κιόλας μέρα, οι άνθρωποι έρχονταν επειδή μας εμπιστεύονταν ήδη. Αυτό είναι για μένα επιτυχία. Να δημιουργείς εστιατόρια που γίνονται μέρος της ζωής των ανθρώπων.
Αν μπορούσες να μεταφέρεις ένα τέλειο ελληνικό τραπέζι στο Λονδίνο, πού θα βρισκόμασταν;
Στις οκτώ το βράδυ, στον Παπαϊωάννου στη Βουλιαγμένη, βλέποντας τον ήλιο να δύει πάνω από τη θάλασσα. Ένα μπουκάλι τσίπουρο Τσιλιλή Μοσχάτο, λίγος ταραμάς, ζεστό ψωμί και ένα μπολ αχινούς. Αυτό είναι. Η τελειότητα.
Και ποιο είναι το πρώτο πράγμα που θέλεις να φας όταν προσγειώνεσαι στην Ελλάδα;
Σουτζουκάκια ρώσικα από τον Διαγώνιο στη Θεσσαλονίκη, τα γεμιστά της μαμάς μου και ένα ταψί σπανακόπιτα. Ιδανικά και τα τρία.
Σήμερα μιλάμε διαρκώς για πρωτεΐνη και ευεξία. Το ψάρι, τα λαχανικά και η μεσογειακή κουζίνα μοιάζουν πιο επίκαιρα από ποτέ. Το βλέπεις και στις επιλογές των πελατών σου;
Απολύτως. Πιστεύω μάλιστα ότι αυτή η τάση συμβάλλει στην αυξανόμενη δημοτικότητα της ελληνικής κουζίνας. Υπάρχουν βραδιές που ξεπουλάμε όλα τα φρέσκα ψάρια ημέρας. Βλέπουμε ξεκάθαρα ότι ο κόσμος στρέφεται σε πιο ελαφριά και απλά πιάτα.
Αυτό που βρίσκω απίστευτο, και μερικές φορές αρκετά αστείο, είναι ότι πολλά από όσα θεωρούνται σήμερα σύγχρονες τάσεις ευεξίας είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώσαμε πολλοί από εμάς στην Ελλάδα. Τρώγαμε ανάλογα με την εποχή. Τα λαχανικά, τα όσπρια, τα ψάρια και το ελαιόλαδο ήταν καθημερινές τροφές. Μέσα από τις παραδόσεις της ορθόδοξης νηστείας, όπως η Σαρακοστή, υπήρχαν μεγάλες περίοδοι κατά τις οποίες ακολουθούσαμε με φυσικό τρόπο μια σχεδόν αποκλειστικά φυτική διατροφή.
Δεν το αποκαλούσαμε αποτοξίνωση, ευεξία ή μεσογειακή διατροφή. Ήταν απλώς το φαγητό μας.
Μήπως λοιπόν το μέλλον της πολυτελούς γαστρονομίας είναι πιο απλό απ’ όσο φανταζόμαστε; Ένα εξαιρετικό ψάρι, λαχανικά στην εποχή τους, καλό ελαιόλαδο;
Ναι. Νομίζω ότι αυτό ακριβώς σημαίνει πραγματική πολυτέλεια σήμερα. Όσο πιο γρήγορος και ψηφιακός γίνεται ο κόσμος, τόσο περισσότερο οι άνθρωποι φαίνεται να αναζητούν το αληθινό, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τον καθένα. Η καθημερινή ζωή έχει γίνει τόσο περίπλοκη, ώστε στρεφόμαστε όλο και περισσότερο σε απλά πράγματα που έχουν πραγματική σημασία: την αυθεντικότητα, την ποιότητα, την ανθρώπινη επαφή, τις εξαιρετικές πρώτες ύλες.
Μερικές φορές δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από μια τέλεια ώριμη ντομάτα στην εποχή της, εξαιρετικό ελαιόλαδο και θαλασσινό αλάτι. Αυτή είναι για μένα η αληθινή πολυτέλεια. Δεν χρειάζεται να βάλουμε από πάνω αφρό φράουλας.
Όπως και η μόδα, έτσι και η γαστρονομία κινείται σε κύκλους. Ίσως σε είκοσι χρόνια να λαχταράμε όλοι ξανά την πολυπλοκότητα. Αλλά αυτή τη στιγμή πιστεύω ότι η απλότητα ήρθε για να μείνει.




