Η κουβέντα με την Ελένη Ράντου άρχισε με ένα… ατύχημα. Βραχυκύκλωσε το laptop μου και δεν είχα πρόσβαση στις ερωτήσεις που είχα προετοιμάσει. Συμφωνήσαμε, λοιπόν, να κάνουμε έναν ελεύθερο διάλογο για τη μητρότητα στο καμαρίνι της στο Θέατρο Διάνα – επαγγελματική της στέγη εδώ και χρόνια. Ξεκινώντας της θύμισα ότι την τελευταία φορά που φιλοξενήθηκε στη Vogue Greece, το 2022, είχε πει πως αγαπάει υπερπροστατευτικά, τόσο που πολλές φορές σκέφτεται αν αυτή η αγάπη «έπνιγε» την κόρη της. «Η αλήθεια είναι πως, με τους ανθρώπους που είναι δίπλα μου, έχω μια τάση βασανιστικής φροντίδας – να μην κουραστούν, να μη στενοχωρηθούν, να αποφύγουν τις δύσκολες διαδρομές της ζωής», παραδέχτηκε. «Αν μπορώ να τους εξυπηρετήσω σε αυτό, το κάνω. Με την κόρη μου, επειδή πήρε τις αποστάσεις της και είναι πια στο εξωτερικό, ίσως έχει εξυγιανθεί η κατάσταση. Μαθαίνει τη ζωή χωρίς το δικό μου προστατευτικό φίλτρο και πατάει γερά στα πόδια της».
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η ηθοποιός πρωταγωνιστεί σε μία από τις πιο αγαπητές παραστάσεις του αθηναϊκού θεατρικού βίου, Το πάρτι της ζωής μου, που θα επιστρέψει για πέμπτη -και τελευταία- σεζόν το ερχόμενο φθινόπωρο. «Χρήζει κοινωνιολογικού ενδιαφέροντος η αγάπη του κοινού γι’ αυτή την παράσταση. Υπάρχει κόσμος που, μόλις βγαίνει, πάει αμέσως στο ταμείο να αγοράσει εισιτήριο για να ξανάρθει», λέει γελώντας, εκτιμώντας πως το κάνουν για να νιώσουν, ίσως, μια νέα ταύτιση ή μια διαφορετική συγκίνηση την επόμενη φορά. Το κείμενο, που υπογράφει η ίδια, είναι μια εκ βαθέων εξομολόγηση για τη σχέση με τη μητέρα της, που πάσχει από άνοια, ασθένεια την οποία μάχονται από κοινού εδώ και χρόνια, όπως αποκαλύπτει.
Πώς βιώνετε τη μητρότητα σήμερα;
Για εμένα η μητρότητα έχει κάνει τον πλήρη κύκλο της. Φροντίζω το παιδί μου, αλλά και έναν γονιό που έχει γίνει πιο παιδί από το παιδί μου. Είναι πολύ αμήχανο να γίνεσαι γονιός του γονιού σου. Είναι μια άλλη μορφή μητρότητας, αφύσικη, για την οποία δεν σε προετοιμάζει η φύση. Υπάρχουν στιγμές που η κόρη μου νιώθει παραμελημένη, γιατί δεν έχει μάθει να μοιράζεται τη μητρική φροντίδα. Είναι δύσκολη συνθήκη, αλλά η παράσταση με βοηθάει πολύ. Τη δημιούργησα για να συμφιλιωθώ με το τέλος της μητέρας μου, αλλά δεν τα έχω καταφέρει. Όσο πλησιάζει, καταρρακώνομαι περισσότερο. Το να γνωρίζεις το πρόβλημά σου δεν σημαίνει και πως το λύνεις.
Λένε όμως πως, αν καταλάβεις το πρόβλημα, έχεις διανύσει τη μισή διαδρομή.
Είναι η μισή. Σου μένει η υπόλοιπη που, πίστεψέ με, είναι πάντα υπαρκτή και πολύ ζόρικη. Απλώς, έχεις κάνει τη μισή ανηφόρα.
Εσείς σε ποιο σημείο της ανηφόρας βρίσκεστε;
Έχω αρχίσει να φοβάμαι λιγότερο τον θάνατο, αλλά δεν τον έχω αποδεχτεί. Ακόμη αντιστέκομαι, δεν μπορώ να δεχτώ πως θα φύγει η μητέρα μου. Όταν μεγαλώνεις, ο θάνατος των άλλων σε φέρνει πιο κοντά στον δικό σου, και αυτό δυσκολεύει τη συμφιλίωση. Όταν έχασα τον πατέρα μου, δεν τρόμαξα τόσο γιατί ήμουν αρκετά νεότερη και υπήρχε απόσταση από την προβολή του δικού μου θανάτου. Τώρα είναι αλλιώς. Νομίζω ότι, όταν έρθει, θα έχω λιγότερο φόβο σε σχέση με τώρα. Είναι κάτι που λέω και στο έργο, ότι το χειρότερο διάστημα δεν είναι όταν κάτι τελειώνει, είναι η αναμονή. Ο φόβος της εκκρεμότητας, ότι θα μείνεις χωρίς τη ρίζα σου. Λένε «είσαι του τάδε» και μετά χάνεις τον γονιό σου και δεν είσαι κανενός.
Αυτό το βίωμα το κάνατε παράσταση. Βοηθάει καθόλου το μοίρασμα να ελαφρύνει το βάρος;
Με βοήθησε να δω ότι φορτώνουμε ευθύνες στους γονείς που δεν τους ανήκουν. Κάποιες φορές μπορούν μέχρι ένα σημείο και πρέπει να το αποδεχτούμε. Δεν είμαστε μόνο προϊόν των γονιών μας, υπάρχουν πολλά άλλα που μας διαμορφώνουν. Λαμβάνουμε και άλλα ερεθίσματα, αυτονομείται το DNA μας, ζούμε σε δυναμικά κοινωνικά περιβάλλοντα. Καταλήγω ότι ο «τέλειος γονιός» δεν υπάρχει, είναι μια ιδεατή έννοια που δεν εφαρμόζεται – σαν τον κομμουνισμό.
Τη μητέρα σας την έχετε συγχωρήσει για όποια τραύματα μπορεί να προκάλεσε άθελά της;
Τη συγχώρησα, ναι. Παλεύω ακόμη να είμαι καλή κόρη. Η ασθένειά της μου έδωσε χρόνο να την καταλάβω καλύτερα. Ένα παιδί θέλει έναν παντοδύναμο γονιό, αλλά αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Ο γονιός δεν είναι θεός. Όταν καταρρέει αυτή η εικόνα, είμαστε άδικοι μαζί του. Πρέπει κι εκείνος να αγαπιέται, όχι μόνο να δίνει. Ο πατέρας μου είχε ένα φοβερό εύρος γνώσεων. Την πρώτη φορά που τον ρώτησα κάτι και δεν το ήξερε, έπεσε στα μάτια μου. Υπάρχει, ωστόσο, κάτι πιο ανθρώπινο από το να μην τα ξέρεις όλα;
Τώρα που η κόρη σας είναι πια ανεξάρτητη και η φροντίδα που χρειάζεται δεν επείγει, αναρωτιέστε αν ήσασταν καλή μητέρα;
Παρατηρώ ό,τι κάνει, πόσο δυνατή και ανθεκτική είναι ζώντας στο εξωτερικό, και αναμετριέμαι με τον φόβο μήπως δεν την ξέρω τελικά. Κάνουμε προβολές στα παιδιά μας και καταλήγουμε να βλέπουμε πως είναι άλλοι άνθρωποι από αυτό που είχαμε στο μυαλό μας.
Προσέξατε να μην κάνετε με εκείνη τα λάθη των δικών σας γονιών;
Ο ρόλος της μάνας εξαρτάται από τον χαρακτήρα και τα βιώματα. Εγώ, επειδή δεν πήρα τρυφερότητα, έδωσα υπερβολική. Ό,τι κουβαλάς, το μεταφέρεις. Ως δεύτερο παιδί, είχα πάντα μια αίσθηση πως δεν έχω τόσο χώρο, πως και αν έλειπα δεν θα γινόταν κάτι. Δεν ήθελα αυτά που ένιωσα εγώ να τα νιώσει το παιδί μου. Θυμάμαι να λέω στην κόρη μου «σ’ αγαπώ» τόσο συχνά, που κάποια στιγμή, όταν ήταν τριών χρονών, μου είπε: «Το ξέρω, σταμάτα να μου το λες. Μου το έχεις πει χίλιες φορές!».
Σκέφτομαι την έννοια της φροντίδας, που κοινωνικά είναι γυναικεία ευθύνη. Οι γυναίκες είμαστε μαμάδες, εργαζόμενες, ερωμένες. Εμάς μας φροντίζουν, όπως φροντίζουμε, άραγε;
Εγώ νιώθω πολύ αφρόντιστη. Μια μέρα κάποιος με ρώτησε «έχεις φάει;» και ήθελα να βάλω τα κλάματα. Συγκινήθηκα βαθιά που νοιάστηκε. Μέσα σε όλη αυτή την προσπάθεια να αποδείξεις ότι μπορείς να τα κάνεις όλα, καταλήγεις να μη σε φροντίζει κανείς. Εκεί συνειδητοποίησα πόσο το να φροντίζεις τους άλλους σε αφήνει αφρόντιστο.
Νιώθω όμως πως είστε ζωντανή, γεμάτη συναίσθημα…
Το θέατρο είναι ο μόνος χώρος όπου το συναίσθημα είναι ακόμη χρήσιμο. Γι’ αυτό το αγαπάω τόσο, επειδή μου επιτρέπει να αισθάνομαι και να ερωτεύομαι κάθε μέρα τη ζωή. Σε άλλους χώρους, ειδικά για μια μεγαλύτερη γυναίκα, υπάρχει μόνο ηλικιακός ρατσισμός. Αρχίζω όμως να σκέφτομαι και το τέλος της επαγγελματικής μου πορείας – πρώτα άφησα την τηλεόραση, γιατί χρειάζεται αντοχές, κάποια στιγμή θα χρειαστεί να το κάνω και με το θέατρο. Όλα κάνουν τον κύκλο τους και πρέπει να τα αφήνεις.
Με την αποδοχή πώς τα πάτε;
Πρέπει να αφήνεις τα πράγματα να φεύγουν. Αυτό είναι το μάθημα αυτής της περιόδου για μένα. Και αυτό εγείρει σοφία. Κανείς δεν νίκησε τον κύκλο της ζωής, η αρμονία έρχεται όταν συμφιλιωθείς μαζί του. Όταν το πετύχεις αυτό, δεν φοβάσαι πια τη μοναξιά. Έχεις τον εαυτό σου.
Ποια φράση της παράστασης σας συγκινεί κάθε φορά που την επαναλαμβάνετε στη σκηνή;
Το πιο εύστοχο που έχω γράψει είναι πως η ζωή μου είναι ένας νυχτερινός περίπατος. Δεν ήταν ποτέ ανάβαση σε βουνό, ήταν ένας ελαφρύς περίπατος΄, που όμως τον σοβάρεψε η νύχτα.
Το βράδυ όμως μυρίζουν και τα νυχτολούλουδα.
Αλήθεια είναι!
