Η Εύη Καλογηροπούλου είναι μια sui generis προσωπικότητα. Δεν ακολουθεί διαδρομές, τις επινοεί. Αντισυμβατική στη σκέψη και στη στάση ζωής της, το ίδιο ανήσυχη και ελεύθερη παραμένει και ως δημιουργός, είτε πίσω από την κινηματογραφική κάμερα είτε μέσα στον εικαστικό της κόσμο. Η πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία, Gorgoná, είναι ενδεικτική: ένα ποιητικό και ταυτόχρονα ωμό σύμπαν με δικούς του κανόνες, που δεν επιδιώκει να καθησυχάσει, αλλά να ταράξει. Σε αυτόν τον ιδιότυπο κόσμο έχει ιδανικό συνοδοιπόρο έναν από τους πιο σημαντικούς και χαρισματικούς ηθοποιούς της γενιάς του, τον Χρήστο Λούλη. Με την ένταση και τη βαθιά του εσωτερικότητα, γίνεται ο απόλυτος πρωταγωνιστής μιας τολμηρής κινηματογραφικής πρότασης.
«Ο Χρήστος είναι εξαιρετικός ηθοποιός και ένας υπέροχος άνθρωπος, που τον αγάπησα πολύ μέσα από τη συνεργασία μας. Στην κάμερα διαθέτει μια αβίαστη γοητεία, η οποία αναμφίβολα παίζει τον ρόλο της. Μπορεί να γίνει ωμός, σχεδόν άγριος, και την ίδια στιγμή βαθιά γοητευτικός. Είναι ευφυής, με υποκριτική ευελιξία, περνά με φυσικότητα από το μάτσο στο σοφιστικέ, χωρίς να χάνει ποτέ την αλήθεια του», μου λέει η Εύη, με τον Χρήστο να ανταποδίδει το κολακευτικό της σχόλιο: «Δεν έχω κάνει όσο σινεμά θα ήθελα, γι’ αυτό χάρηκα πολύ με αυτή την ταινία, ένιωσα ελεύθερος να βουτήξω μέσα της», εξομολογείται. «Όσο μεγαλώνεις, απελευθερώνεσαι όλο και περισσότερο. Προσπάθησα, όπως κάνω πάντα, να αφουγκραστώ τι θέλει πραγματικά να πει η Εύη. Να καταλάβω την προσωπικότητά της και τη βαθιά της ανάγκη να μετουσιώσει σε εικόνες την ιστορία που κουβαλά μέσα της. Δεν ξέρω αν τα κατάφερα να μπω ολοκληρωτικά στο σύμπαν της, στον βαθμό που θα ήθελα. Αυτό που ξέρω είναι ότι την αγάπησα ως άνθρωπο. Και, ίσως τελικά, αυτός να ήταν ο τρόπος για να μπω: μέσα από την αγάπη».
Η Εύη κάνει με το Gorgoná το ντεμπούτο της στη μεγάλου μήκους ταινία, που έκανε επίσημη πρεμιέρα στην Εβδομάδα Κριτικής του τελευταίου Φεστιβάλ της Βενετίας, έχοντας πίσω της μια ξεχωριστή διαδρομή στα διεθνή φεστιβάλ: Το 2020 βρέθηκε στις Κάννες με το μικρού μήκους Motorway 65, ενώ το 2022 διακρίθηκε στην ίδια διοργάνωση με το Στον θρόνο του Ξέρξη. «Ήταν πολύ ωραία εμπειρία η Βενετία!» θυμάται. «Είναι ένα από τα σημαντικότερα φεστιβάλ παγκοσμίως και το να επιλέγουν την ταινία σου είναι τιμητικό. Από την άλλη, είναι και ένα απαιτητικό φεστιβάλ. Δεν θα σου πουν εύκολα “μπράβο”. Στην προβολή είχα κατεβάσει το κεφάλι και έκλαιγα. Με κοιτούσαν όλοι και νόμιζαν ότι είχα συγκινηθεί, αλλά εγώ έκλαιγα από την ένταση!». Η ιστορία της Gorgoná, στο πρωταγωνιστικό καστ της οποίας, εκτός από τον Χρήστο Λούλη, συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Μελισσάνθη Μάχουτ, η Aurora Marion, ο Κώστας Νικούλι και ο Σταύρος Σβήγκος, διαδραματίζεται σε ένα δυστοπικό μέλλον, σε μια πατριαρχική πόλη-κράτος που μαστίζεται από βία και περιβαλλοντική ρύπανση. Δύο γυναίκες επαναστατούν και αγωνίζονται για την ελευθερία τους. Είναι, άραγε, μια ταινία για τη μάχη των φύλων; «Είναι σίγουρα μια ιστορία γυναικείας χειραφέτησης σε έναν πατριαρχικό κόσμο», εξηγεί η Εύη. «Όλες οι γυναίκες, νομίζω, έχουμε βιώματα καταπίεσης από την ανδρική παντοδυναμία. Προσωπικά, πάντα μου άρεσαν οι ταινίες πολεμικών τεχνών και τα γουέστερν, στις οποίες, ως γυναίκα, δεν ένιωθα να συμπεριλαμβάνομαι. Ήθελα, λοιπόν, να φτιάξω μια ταινία δράσης που θα εστιάζει στη γυναικεία εμπειρία». Ο ήρωας του Χρήστου είναι η επιτομή της τοξικής αρρενωπότητας, της πατριαρχίας και της «ματσίλας». Τον ρωτάω πόσο άβολα ένιωσε ως άνδρας ερμηνεύοντας έναν τέτοιο χαρακτήρα και απαντά με ειλικρίνεια, διαχωρίζοντας σαφώς τον εαυτό του από τον ήρωα και μιλώντας για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο ένστικτο και την ευθύνη.
«Δεν έχω κάνει όσα κάνει ο ήρωας στην ταινία, αλλά το αίσθημα, αυτή η πρωτόγονη, σχεδόν ενστικτώδης ανδρική ματιά, που μπορεί στιγμιαία να δει μια γυναίκα σαν αντικείμενο, είναι εκεί. Η διαφορά είναι ο πολιτισμός, η ικανότητα να αναγνωρίζεις το “ζουμί” που έχεις μέσα σου και να πηγαίνεις κόντρα σε αυτό. Να το αποδέχεσαι ως υπαρκτό, αλλά να μην το αφήνεις να σε καθορίσει. Στον κόσμο της ταινίας, όμως, μιλάμε για μια κοινωνία που έχει κάνει πολλά βήματα πίσω στον πολιτισμό». Τους λέω ότι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ταινίας είναι ότι καταφέρνει να αναδείξει πως η πατριαρχία πληγώνει, τελικά, και τους ίδιους τους άνδρες. «Εννοείται ότι τους πληγώνει», συμφωνεί ο Χρήστος. «Η πατριαρχία, μαζί με “προνόμια”, φορτώνει στον άντρα έναν ρόλο ασήκωτο, βαθιά ανισόρροπο. Ολόκληρα κομμάτια του ψυχισμού των αντρών ατροφούν, πετιούνται ως “μη χρήσιμα”, ως αδυναμίες που δεν επιτρέπονται. Έτσι, πολλοί μεγαλώνουν μισοί και αυτό το κενό προσπαθούν να το καλύψουν με περισσότερη πατριαρχία, περισσότερη τοξικότητα, περισσότερη επιθετικότητα. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά τους το επισημαίνουμε με υψωμένο δάχτυλο. Και απέναντι σε αυτό, η πρώτη αντίδραση είναι η άμυνα. Δεν ακούς το μήνυμα, βλέπεις μόνο την κατηγορία. Ελάχιστοι τους έχουν δείξει ότι υπάρχει κι ένας άλλος εαυτός, μια άλλη εκδοχή του ανδρισμού, που θα σε κάνει πιο ήρεμο μέσα σου. Θα ανακαλύψεις, πέρα από την ευχαρίστηση της ισχύος, ότι υπάρχει και η χαρά της σύνδεσης, της έκθεσης, και ότι είναι εντάξει να έχεις ανεπάρκειες. Είναι μια ωραία άσκηση για να φτιάξουμε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι δυναμώνουν χωρίς να αρνούνται την αδυναμία τους». Είμαστε, άραγε, κοντά σε αυτό το πρότυπο άνδρα, που θα αγκαλιάζει και την ευαλωτότητά του; «Πλησιάζουμε», εκτιμά ο Χρήστος. «Όχι όσο γρήγορα θα θέλαμε, αλλά όσο ίσως μπορούμε. Είναι βαθιές αλλαγές αυτές. Χρειάζονται έργα σαν της Εύης, γυναίκες που μιλούν καθαρά, με τη δική τους φωνή, γιατί υπάρχει και το άλλο κακό: πολλές γυναίκες βγαίνουν μπροστά και μιλάνε ως άνδρες. Είναι λίγο οξύμωρο και δεν κάνει καλό νομίζω».
Σε διεθνές επίπεδο, η Εύη παρατηρεί ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε περισσότερες γυναίκες δημιουργούς να έχουν παρουσία στα μεγάλα φεστιβάλ, εν μέρει και χάρη σε άτυπες ποσοστώσεις. «Αυτή η ορατότητα ωστόσο δεν σημαίνει απαραίτητα ουσιαστική ισοτιμία», πιστεύει. «Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, οι γυναίκες που σκηνοθετούν ταινίες σπάνια βρίσκονται πίσω από διαφημίσεις ή τηλεοπτικές σειρές. Εκεί το τοπίο παραμένει κυρίως ανδροκρατούμενο. Και έτσι, όταν μια γυναίκα αναλαμβάνει ένα σετ, συχνά υπάρχει ακόμη μια σιωπηρή αμφιβολία απέναντί της. Το δεύτερο ζήτημα είναι η επιβίωση. Πώς μπορεί να θεωρηθεί επάγγελμα το σινεμά όταν κάνεις μια ταινία κάθε τρία χρόνια; Υπάρχει η υπόγεια αντίληψη ότι, για τις γυναίκες ειδικά, το σινεμά είναι σχεδόν “χόμπι”. Προσωπικά επιβιώνω επειδή είμαι και εικαστικός και πουλώ έργα. Δεν είναι αυτονόητο ότι μπορείς να ζήσεις μόνο από το σινεμά. Και μέσα σε όλα αυτά υπάρχει μια αντίφαση: μιλάμε διαρκώς για γυναικεία χειραφέτηση, για γυναικείες ιστορίες, για κακοποίηση και έμφυλα ζητήματα, συχνά μέσα από ανδρικές φωνές. Δεν λέω ότι οι άντρες δεν μπορούν να αφηγηθούν τέτοιες ιστορίες. Το ερώτημα είναι αν η δημόσια ευαισθησία συνοδεύεται και από πραγματικές ευκαιρίες για τις γυναίκες δημιουργούς. Γιατί πολλές φορές, πίσω από κλειστές πόρτες, η ισορροπία δεν είναι τόσο προοδευτική όσο δείχνει».
Η συνέχεια, επί της μεγάλης οθόνης.
* Η ταινία Gorgoná της Εύης Καλογηροπούλου θα βγει στις ελληνικές αίθουσες στις 2/4, από τη FeelGood.
