Χριστόφορος Δουλγέρης
Χριστόφορος Δουλγέρης
Χριστόφορος Δουλγέρης

Μια υπέροχη έκθεση στην Άνδρο, μέσα στο πιο περίεργο καλοκαίρι για τον πολιτισμό

Βρεθήκαμε στη νέα έκθεση του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο με ξεναγό τον Διευθυντή του, Κυριάκο Κουτσομάλλη. Μια εικαστική όαση με φόντο τις αφαιρετικές δημιουργίες γνωστών Ελλήνων καλλιτεχνών της Διασποράς.

«Είναι ένας φόρος μνήμης, τιμής και ευγνωμοσύνης σ’ αυτούς που κατάφεραν μέσα σε τρομερές δυσκολίες να τιμήσουν αυτόν τον τόπο. Συγκινούμαι». Η συναισθηματική φόρτιση του Κυριάκου Κουτσομάλλη, Διευθυντή του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, είναι σίγουρα μεγαλύτερη για τις «Αφαιρετικές Προσεγγίσεις Ελλήνων καλλιτεχνών της Διασποράς», την καλοκαιρινή έκθεση του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος στην Άνδρο που επιμελείται. Κι αυτό γιατί τους περισσότερους από τους καλλιτέχνες που κοσμούν τους τοίχους της νέας πτέρυγας, τους έζησε από πολύ κοντά, σε μια οριακή στιγμή της ζωής τους, κάπου στη δεκαετία 1950-60, όταν αναζήτησαν στο εξωτερικό μια νέα διαδρομή ζωής, η οποία τους χάρισε εκ των υστέρων και μέσα από πολλές δυσκολίες τον βαθιά τιμητικό τίτλο του «Έλληνα διεθνή».

Σε μια εξίσου οριακή στιγμή για τον πολιτισμό, μέσα στην κρίση του κορωνοϊού, οι άνθρωποι του Μουσείου επέλεξαν να μην κλείσουν τις πόρτες αυτού του πολιτιστικού κοσμήματος στην καρδιά της χώρας της Άνδρου. Ο αρχικός προγραμματισμός ήθελε να δούμε μια αναδρομική έκθεση του Γιώργου Ρόρρη, η οποία όμως ματαιώθηκε λόγω των δυσάρεστων υγειονομικών συνθηκών. «Για να μη δημιουργηθεί μια τρύπα στα 35 χρόνια συνεχούς λειτουργίας του Μουσείου, μου ήρθε ξαφνικά στο νου ότι θα μπορούσαμε να ανατρέξουμε στα έργα της μόνιμης συλλογής μας και να θυμηθούμε σημαντικούς Έλληνες καλλιτέχνες της διασποράς, γεννημένους στη χώρα μας ή στο εξωτερικό, που διέπρεψαν διεθνώς», λέει ο κ. Κουτσομάλλης, ξεναγώντας μας στο πρώτο κομμάτι της έκθεσης. «Άλλοι έφυγαν για βιοποριστικούς λόγους κι άλλοι λόγω της αφαιρετικής ροπής στην οποία ήθελαν να δοκιμαστούν, ένα ρεύμα που στην Ελλάδα αναπτυσσόταν δειλά και συγκρατημένα. Δεν είχαν να δώσουν μόνο τον αγώνα του βιοπορισμού, αλλά και τον αγώνα να ενταχθούν στα αφαιρετικά δρώμενα της εποχής».


Lynda Benglis
©Χριστόφορος Δουλγέρης

Με το που μπαίνεις στο Μουσείο, το βλέμμα σου καρφώνεται ευθύς αμέσως στο μπλε έργο της Chryssa. «Την είχαμε επισκεφτεί μαζί με την Ελίζα Γουλανδρή στη Νέα Υόρκη. Μέσα σ’ ένα βράδυ, μας αφηγήθηκε τη συναρπαστική ζωή της, μια ζωή που εκπέμπει θαυμασμό και συγκίνηση. Έφυγε πάμφτωχη από την Ελλάδα, μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, κατέφευγε στα λόμπι των ξενοδοχείων για να ζεσταθεί και με την επιμονή της κατάφερε να μπει στα μεγαλύτερα μουσεία, στις σπουδαιότερες συλλογές, αποκτώντας ένα πενταώροφο μέγαρο στο Σόχο», θυμάται ο κ. Κουτσομάλλης. Μεταξύ των ανανεωτικών προτάσεων που διαδέχθηκαν τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, η Chryssa (Χρύσα Βαρδέα) άντλησε έμπνευση από τις εικόνες των σύγχρονων μεγαλουπόλεων, αλλά και από τα ιδεογράμματα, την ελληνική αρχαιότητα, το Βυζάντιο και τη γυναικεία υπόσταση. Δημιούργησε έργα μεγάλων διαστάσεων με κυρίαρχα υλικά το αλουμίνιο, τον γύψο, το πλεξιγκλάς, τους φωτοσωλήνες και τον χάλυβα.


Από αριστερά: Κώστας Ανδρέου, Δύο πουλιά, Μπρούντζος με πράσινη πατίνα, Κώστας Ανδρέου, Κοσμογονία 3, 1993, Λάδι σε καμβά
©Χριστόφορος Δουλγέρης

Εκεί και ο Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης) με τον «Κίτρινο Μαγνητικό Τοίχο» (1976) από μαγνήτες, πλαστικό σπάγκο και μέταλλο σε καμβά. Ξεχωρίζω, όμως, τον «Τοξότη με Αιγόκερω». Αυτό το λιτό έργο από μπρούτζο, σίδηρο και πλαστικό νήμα, το έφτιαξε ο Takis το 1982. Εκείνο που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι, είναι ότι πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία του ήταν ο Τοξότης Βασίλης και η Αιγόκερως Ελίζα Γουλανδρή. Ο πρωτοπόρος της κινητικής τέχνης, δημιούργησε μια άρρηκτη σύνδεση μεταξύ τέχνης και επιστήμης. Επηρεασμένος από το φως, τον ήχο και την κίνηση σε κάθε μορφή (θερμική, μαγνητική, μηχανική, ηλεκτρομηχανική, υδροδυναμική), συνέθετε τηλεμαγνητικά, υδρομαγνητικά, μουσικά, φωτοβολταϊκά γλυπτά και όχι μόνο.


Mark Χατζηπατέρας, Χωρίς τίτλο, 1989, Μονοτυπία, Θάνος Τσίγκος, Το Λιμάνι, 1959, Λάδι σε καμβά, Άρης Κουτρούλης, Πιθανές διαστάσεις Αρ.11, 1988, Ακρυλικό σε καμβά, Νάσος Δάφνης, H-1-83, 1983, Μεικτή τεχνική και λάδι σε καμβά
©Χριστόφορος Δουλγέρης

Αυτή η καλοστημένη έκθεση σ’ ένα από τα πλέον όμορφα μέρη των Κυκλάδων, δημιουργεί στιγμές που σε κάνουν να εύχεσαι οι διακοπές σου στο νησί να μπορούσαν να κρατήσουν για πάντα. Ειδικά σ’ αυτή τη συγκυρία, μέσα στη δίνη ενός απρόβλεπτου πολιτιστικά καλοκαιριού, ο αγώνας αυτών των καλλιτεχνών να φτάσουν στον προσωπικό τους θρίαμβο μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες, αφήνοντας χώρο στο ταλέντο τους να ωριμάσει και να κατακτήσει τον πλανήτη, δημιουργεί μια περίεργη ψυχική ανάταση που σε κάνει να λες: Δε μπορεί, κάτι πάει καλά, κάτι είναι ωραίο, κάτι μπορεί να λάμψει στο σκοτάδι.


Τζον Χριστοφόρου
©Χριστόφορος Δουλγέρης

Σαν το σκοτάδι στους άγριους πίνακες του Τζον Χριστοφόρου, που θα βρείτε στο τέλος της έκθεσης. Εκ πρώτης όψεως μοιάζουν με αμετάβλητη δυσκολία, παρόμοια με τη ζωή του καλλιτέχνη, αν σταθείς όμως πιο προσεκτικά, θα δεις να ξεπηδάει μια αλλόκοτη αισιοδοξία. Γεννημένος στο Λονδίνο από Έλληνες γονείς με καταγωγή από τη Σμύρνη, έρχεται το 1930 να ζήσει με τον πατέρα του στην Αθήνα, ενώ η μητέρα του έχει πεθάνει πολύ νωρίς. Δύο χρόνια αργότερα χάνει και τον πατέρα του. Σε ηλικία 14 ετών φοιτά για μικρό διάστημα στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και το 1938 επιστρέφει στη Βρετανία. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου υπηρετεί στη Βασιλική Πολεμική Αεροπορία της χώρας και μετά τον πόλεμο αφοσιώνεται στη ζωγραφική ώσπου το 1949 πραγματοποιεί την πρώτη του ατομική έκθεση στο Λονδίνο. Όλο το μαύρο της ζωής του, αποτυπώνεται υπέροχα στον πίνακα «Άνθρωπος σε κατάσταση κρίσης» που ζωγράφισε το 1990. Μαζί και η αισιοδοξία του ότι το μαύρο μπορεί να γίνει άσπρο, κόκκινο, μπλε.


Chryssa (Χρύσα Βαρδέα)
©Χριστόφορος Δουλγέρης

Δώστε λίγα παραπάνω λεπτά στην παραμονή σας μπροστά από τους πίνακες του Γιάννη Κουνέλλη, του γνωστότερου διεθνώς Έλληνα εικαστικού του 20ού αιώνα και θαυμάστε πώς τα «φτωχά υλικά» που αποτελούσαν τις κυρίαρχες πρώτες ύλες στην τέχνη του, μεταμορφώνονται σε κάτι πλούσιο αισθητικά. Περάστε κι απ’ το «Rovin», το μεικτής τεχνικής γλυπτό της Ελληνοαμερικανίδας Lynda Benglis που θυμίζει μεταλλικό όστρακο. «Ίσως αυτή να είναι η μοίρα του Έλληνα. Βιώνει φριχτές δυσκολίες, μέχρι να ανοίξει μπροστά του ο δρόμος της επιτυχίας», λέει ο κ. Κουτσομάλλης, βγαίνοντας απ’ το μουσείο.


Takis
©Χριστόφορος Δουλγέρης

«Είναι όλοι τους δημιουργοί που είχαν το σθένος να επιχειρούν υπερβάσεις και να αφουγκράζονται τα μηνύματα των καιρών, αλλά και την αδιαπραγμάτευτη επιθυμία να παραμείνουν αγκιστρωμένοι στο αποθεματικό της καταγωγής τους. Τους περισσότερους από αυτούς είχα την τύχη να συναντήσω, ορισμένες φορές συντροφιά με την Ελίζα Γουλανδρή, στην άλλη πατρίδα τους και στους χώρους δουλειάς τους: στην Αμερική, όπως είναι η περίπτωση της Chryssa ή του Βεκρή, ιδιαίτερα όμως στην Ευρώπη, όπως είναι η περίπτωση του Takis, της Βάρη, του Βυζάντιου, του Χριστοφόρου, του Ανδρέου στο Παρίσι ή του Παναγιωτίδη στη Βέρνη. Πρόκειται για έργα που προέκυψαν μέσα από γόνιμες στιγμές αυτών των συναντήσεων. Και είναι βέβαιο ότι μια μουσειακή συλλογή καταρτίζεται, κυριολεκτικά χτίζεται, αργά αλλά σταθερά, μέσω συζητήσεων και αφηγήσεων που προηγήθηκαν γύρω από το κάθε έργο».


Από αριστερά: Θεόδωρος Στάμος, Ατέρμονο Πεδίο - Σειρά Λευκάδα, περίπου 1975, Ακρυλικό σε καμβά, Ατέρμονο Πεδίο - Σειρά Λευκάδα, 1980, Ακρυλικό σε καμβά, Σειρά Λευκάδα III, 1975, Ακρυλικό σε καμβά
©Χριστόφορος Δουλγέρης

Info: 1η Ιουλίου έως 27 Σεπτεμβρίου στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, Άνδρος.

Οι καλλιτέχνες που περιλαμβάνονται στο αφιέρωμα είναι: Chryssa (Χρύσα Βαρδέα), Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), Θεόδωρος Στάμος, Γιάννης Κουνέλλης, Λουκάς Σαμαράς, Θάνος Τσίγκος, Τζον Χριστοφόρου, Ντίκος Βυζάντιος, Pavlos (Παύλος Διονυσόπουλος), Σοφία Βάρη, Μπάμπης Βεκρής (Electros), Νάσος Δάφνης, Κώστας Ανδρέου, George Negroponte, Μαρκ Χατζηπατέρας, Νάκης Παναγιωτίδης, Άλκης Πιερράκος, Άρης Κουτρουλής, Lynda Benglis. Τα έργα που παρουσιάζονται προέρχονται από τη συλλογή του Ιδρύματος. 

Διαβάστε επίσης | The Crown: Όσα πρέπει να ξέρετε για τον 6ο κύκλο που έρχεται στο Netflix

Scroll to Top