Νέα σεζόν, νέες προσδοκίες. «Great Expectations», συμφωνούμε όλοι στη σύσκεψη για τη θεματική αυτού του τεύχους. Το μυαλό μου πάει σχεδόν αμέσως στις σχέσεις. Πού αλλού; Αν υπάρχει ένας τομέας όπου οι προσδοκίες μας έχουν εκτοξευθεί, αυτός είναι ο έρωτας. Η διακεκριμένη ψυχοθεραπεύτρια και γκουρού των σχέσεων Esther Perel το έχει θέσει ιδανικά στο βιβλίο της Mating in Captivity: «Σήμερα στρεφόμαστε σε έναν μόνο άνθρωπο για να μας προσφέρει όσα κάποτε μας έδινε ένα ολόκληρο χωριό». Δεν έχει άδικο. Από έναν και μόνο άνθρωπο περιμένουμε να είναι ο εραστής, ο καλύτερος φίλος, ο ψυχολόγος, η οικογένεια, ο συνοδοιπόρος, η πηγή έμπνευσης, ο καλός γονέας και το ασφαλές μας καταφύγιο. Του ζητάμε να μας συναρπάζει, να μας θεραπεύει και να μας κάνει ευτυχισμένους. Και, ίσως, καμία ανθρώπινη σχέση να μην μπορεί να σηκώσει τόσο βάρος.
Υψηλά στάνταρ για τα λάθος πράγματα
Σκέφτηκα να απευθυνθώ στον Matthew Hussey, τον διάσημο dating coach, best-seller συγγραφέα και μία από τις πιο επιδραστικές φωνές παγκοσμίως γύρω από το σύγχρονο dating, με περισσότερους από 10 εκατομμύρια ακολούθους στις ψηφιακές του πλατφόρμες. Αποδέχτηκε με χαρά την πρόσκληση και μπήκε κατευθείαν στην καρδιά του θέματος. «Ζούμε σε μια κουλτούρα με πολύ υψηλά στάνταρ για τα λάθος πράγματα και πολύ χαμηλά για εκείνα που έχουν πραγματική αξία», μου λέει. «Αυτά τα “υψηλά στάνταρ” για την πλειονότητα των ανθρώπων που συναντώ μεταφράζονται σε ελκυστική εμφάνιση, κοινωνικό κύρος και οικονομική επιφάνεια. Την ίδια στιγμή, ανέχονται σχέσεις στις οποίες ο άλλος είναι ασυνεπής, απόμακρος ή δεν τους επιλέγει πραγματικά. Έχουμε υψηλά στάνταρ για τη γοητεία και πολύ χαμηλά για την καλοσύνη, τη συνέπεια, την αξιοπιστία και τον σεβασμό. Το ζητούμενο δεν είναι να βρούμε κάποιον που θα τσεκάρει κάθε κουτάκι της λίστας μας. Φοβόμαστε ότι θα επιλέξουμε τον “λάθος” σύντροφο επειδή κυριαρχεί η σκέψη ότι, αν περιμένουμε λίγο ακόμα, ίσως εμφανιστεί κάποιος καλύτερος. Ανησυχούμε μήπως συμβιβαστούμε με κάτι λιγότερο από αυτό που θα μπορούσαμε να έχουμε. Φυσικά, υπάρχει και ο φόβος να καταλήξουμε με κάποιον που θα μας κάνει δυστυχισμένους. Πολύ συχνά, όμως, αυτό που μας τρομάζει περισσότερο είναι η –εγωκεντρική– ιδέα ότι “θα μπορούσα να είχα βρει κάτι καλύτερο”. Κανείς δεν θέλει να νιώθει ότι πήρε λιγότερα απ’ όσα άξιζε στην ερωτική του ζωή. Και έτσι, πολλοί συνεχίζουν να περιμένουν, αναζητώντας μια εκδοχή της τελειότητας που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει».
Ο ρόλος της τεχνολογίας
Η τεχνολογία έχει αναμφίβολα αλλάξει το τοπίο του έρωτα, εντείνοντας την αίσθηση ότι υπάρχει πάντα μια καλύτερη επιλογή. Σήμερα, περισσότεροι από 350 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως τον αναζητούν μέσα από εφαρμογές γνωριμιών που κερδίζουν δισεκατομμύρια ετησίως. Και όμως, πρόσφατες μελέτες συγκλίνουν στο ότι η χρήση τους συνδέεται με μεγαλύτερη μοναξιά, ενώ περισσότεροι από επτά στους δέκα χρήστες δηλώνουν συναισθηματική εξάντληση από το online dating, έχοντας κάνει ή υποστεί ghosting. Ίσως να μην είναι τυχαίο. Οι πλατφόρμες γνωριμιών έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν τον χρόνο που περνάμε κάνοντας scroll και όχι για να καλλιεργούν την αίσθηση ασφάλειας και σταθερότητας που χρειάζεται μια σχέση. Στις ΗΠΑ, οι χρήστες του Tinder μειώνονται αισθητά μέσα σε ένα κλίμα γενικευμένης απογοήτευσης από το online dating. Παράλληλα, ολοένα και περισσότεροι στρέφονται σε πλατφόρμες AI αναζητώντας συντροφικότητα, επικύρωση και μια προσωρινή ανακούφιση από τη μοναξιά.
«Τα social media κατήργησαν την απόσταση που κάποτε μας χώριζε από το ιδανικό, έναν σταρ του Hollywood, ας πούμε», πιστεύει ο Hussey. «Οι άνθρωποι που βλέπουμε εκεί, με τις φαινομενικά τέλειες ζωές τους, μοιάζουν με τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Έτσι δημιουργείται η αίσθηση ότι υστερούμε ή ότι ακόμη και ο σύντροφός μας δεν ανταποκρίνεται στον υποτιθέμενο “μέσο όρο”. Έναν μέσο όρο που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Γιατί στις οθόνες μας δεν συγκρίνουμε τη ζωή μας με την πραγματικότητα των άλλων, αλλά με μια επιμελημένη, συχνά ψεύτικη εκδοχή της». Του ζητώ να επιλέξει μια προσδοκία που, κατά τη γνώμη του, κάνει το μεγαλύτερο κακό στις σύγχρονες σχέσεις. «Η προσδοκία της απόλυτης βεβαιότητας», απαντά χωρίς δισταγμό. Για τον ίδιο δεν ισχύει το «Πρέπει να είμαι 100% σίγουρος από το πρώτο ή το δεύτερο ραντεβού». Αντιθέτως, οι πιο υγιείς σχέσεις, λέει, ξεκινούν συνήθως από την εξής παραδοχή: «Μου αρέσει αυτός ο άνθρωπος, αλλά δεν είμαι ακόμη σίγουρος».
«Αν κοιτάξουμε πίσω, πολλές από τις πιο καταστροφικές σχέσεις μας ξεκίνησαν με απόλυτη σιγουριά. Ήμασταν πεπεισμένοι ότι βρήκαμε τον ιδανικό άνθρωπο και, τελικά, αποδείχθηκε τοξικός ή εντελώς ασύμβατος μαζί μας. Από την άλλη, μερικές από τις πιο όμορφες σχέσεις ξεκίνησαν με αμφιβολίες», τονίζει και εξηγεί ότι το σημαντικό είναι να ξεχωρίζουμε το είδος της αβεβαιότητας που νιώθουμε. Αν προέρχεται από σοβαρές «κόκκινες σημαίες», οφείλουμε να την πάρουμε στα σοβαρά. Υπάρχει όμως και μια άλλη μορφή αμφιβολίας: εκείνη που γεννιέται επειδή ο άλλος δεν μοιάζει με τον «τύπο» μας ή δεν ταιριάζει με την εικόνα που είχαμε πλάσει για τον ιδανικό σύντροφο. «Πολύ συχνά χρησιμοποιούμε αυτές τις αμφιβολίες ως δικαιολογία για να μη δώσουμε πραγματική ευκαιρία σε έναν άνθρωπο. Η βεβαιότητα, πολύ συχνότερα απ’ όσο θέλουμε να παραδεχτούμε, δεν προηγείται της σχέσης, αλλά χτίζεται μέσα σε αυτήν», παρατηρεί.
Οι άνδρες και οι γυναίκες συνδέονται διαφορετικά στον έρωτα;
Ο Matthew Hussey πιστεύει ότι οι διαφορές είναι πολύ μικρότερες απ’ όσο φανταζόμαστε. Στον ψηφιακό κόσμο, λέει, όλοι έχουν συνηθίσει να κάνουν το πρώτο βήμα. Στην πραγματική ζωή, όμως, τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες εξακολουθούν να φοβούνται την απόρριψη και το πώς θα εκληφθεί η πρωτοβουλία τους. «Έχουν απλώς διαφορετικές εκδοχές του ίδιου άγχους», σημειώνει. Το ίδιο ισχύει για τον πόνο της απόρριψης. «Πολλές γυναίκες πιστεύουν ότι οι άνδρες δεν πληγώνονται το ίδιο από ένα ghosting ή μια απόρριψη. Όμως δουλεύω με άνδρες που αναλύουν κάθε μήνυμα και βασανίζονται από τις ίδιες ανασφάλειες, απλώς συχνά το κάνουν σιωπηλά». Για εκείνον, οι συναισθηματικοί μας μηχανισμοί είναι βαθιά ανθρώπινοι και όχι ζήτημα φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού. Το ίδιο ισχύει και για τις ομόφυλες σχέσεις. «Όλοι έχουμε ένα νευρικό σύστημα που ενεργοποιείται από την έλξη, τον φόβο της απόρριψης και την προσκόλληση. Αυτές οι εμπειρίες είναι πολύ πιο κοινές απ’ όσο νομίζουμε». Αν από κάτι πάσχει ο σύγχρονος έρωτας, επισημαίνει, είναι από έλλειψη υπομονής. Αναζητούμε ανθρώπους που μας εντυπωσιάζουν αμέσως και εγκαταλείπουμε πολύ γρήγορα εκείνους που θα μπορούσαν, με τον χρόνο, να μας αγαπήσουν πραγματικά.
«Ζούμε στην εποχή της ντοπαμίνης. Έχουμε αμέτρητους τρόπους να διασκεδάζουμε, να αποσπούμε συνεχώς την προσοχή μας και να κυνηγάμε το επόμενο ερέθισμα. Όμως, μια σχέση απαιτεί να αφιερώσεις χρόνο ώστε να γνωρίσεις πραγματικά έναν άνθρωπο και να ανακαλύψεις σταδιακά τι είναι αυτό που τον κάνει όμορφο. Όταν δεν του αφιερώνουμε χρόνο, δεν χτίζουμε συναισθηματική οικειότητα μαζί του και δεν τον προσεγγίζουμε με πραγματική περιέργεια, είναι αδύνατο να ανακαλύψουμε τι τον κάνει πραγματικά ξεχωριστό. Έτσι, δεν ερωτευόμαστε ποτέ σε βαθύτερο επίπεδο. Μπορεί να ενθουσιαζόμαστε με πολλούς από το πρώτο κιόλας ραντεβού, αλλά συνήθως αυτοί είναι εκείνοι που ξέρουν να προβάλλουν αμέσως τα πιο ελκυστικά τους χαρακτηριστικά. Και δεν είναι απαραίτητα οι καλύτεροι άνθρωποι. Κάποιες φορές είναι οι χειρότεροι, αυτοί που τελικά μας πληγώνουν περισσότερο. Οι πιο επιφανειακά γοητευτικοί άνθρωποι τραβούν την προσοχή μας, μας ραγίζουν την καρδιά και μας κάνουν να πιστεύουμε ότι η αγάπη είναι μάταιη. Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά. Αυτός είναι, κατά τη γνώμη μου, ένας από τους βασικότερους λόγους που οι σχέσεις μοιάζουν σήμερα τόσο δύσκολες», καταλήγει.
Ίσως το ζητούμενο δεν είναι να χαμηλώσουμε τις προσδοκίες μας, αλλά να τις επαναπροσδιορίσουμε. Να αναζητούμε λιγότερη τελειότητα και περισσότερη συνέπεια. Λιγότερη χημεία-αστραπή και περισσότερη συναισθηματική ασφάλεια. Τελικά, οι πιο ουσιαστικές σχέσεις δεν γεννιούνται από την «προσδοκία της απόλυτης βεβαιότητας», που λέει και ο Hussey, αλλά από την προθυμία δύο ατελών ανθρώπων να γνωριστούν και να χτίσουν κάτι μαζί.
