Σε ποιον ανήκει άραγε το νερό; Μπορούμε σήμερα να κατανοήσουμε τη σημασία των υγροτόπων για τις πόλεις μας αλλά και τις ζωές μας; Αυτές τις ερωτήσεις θέτει η έκθεση «For Our Time is the Time of Water» στον χώρο TAVROS, καλώντας μας να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με το νερό και τον υδρολογικό κύκλο. Μέσα από μια σειρά έργων διεθνών γυναικών καλλιτεχνών, μια επίσκεψη στην έκθεση ισοδυναμεί με ένα ταξίδι σε διάφορες γωνιές της γης με την αφήγηση να ενημερώνεται διαρκώς από τις εμπειρίες και τις εικόνες της κάθε καλλιτέχνιδος. Οι επιμελήτριες της έκθεσης, Μαρία-Θάλεια Καρρά και Mayssa Fattouh, μιλούν αποκλειστικά στη Vogue Greece για το ιδιαίτερο αυτό εγχείρημα αλλά και για τη σημασία του γυναικείου βλέμματος στην τέχνη.
Στο κείμενο της έκθεσης η Αθήνα γίνεται το κέντρο της αφήγησης. Πώς επικοινωνεί η έκθεση με την πόλη;
MΘΚ: Η Αθήνα περιβάλλεται από ακτογραμμή και όμως, ουσιαστικά, είναι αποκομμένη από τη θάλασσα. Είναι μια πόλη πλούσια σε ποτάμια και ρυάκια, που σήμερα βρίσκονται είτε υπόγεια, είτε έχουν τσιμεντοποιηθεί και χρησιμοποιούνται ως αποχετευτικοί αγωγοί, μεταφέροντας μολυσμένους ρύπους προς την ακτή. Με την αύξηση των περιόδων ξηρασίας και των διαλειπουσών πλημμυρών, καθώς και την κατασκευή ενεργοβόρων κέντρων δεδομένων για την τροφοδότηση της τεχνητής νοημοσύνης, είναι επιτακτικό να μιλήσουμε για το νερό όχι ως κάτι ξένο προς εμάς, αλλά ως ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, του ίδιου μας του εαυτού και τελικά της επιβίωσής μας. Η έκθεση έχει ρίζες στην Αθήνα, ωστόσο οι προσκεκλημένες καλλιτέχνιδες μάς μεταφέρουν μέσα από τα έργα τους στο Ιράκ, την Παλαιστίνη, το Πακιστάν, σε όλο τον κόσμο, αφηγούμενες ιστορίες νερού. Άλλωστε, οι πηγές νερού, τα ποτάμια, οι θάλασσες και οι ωκεανοί είναι αλληλένδετοι. Ακούγοντας ιστορίες από αλλού, συχνά κατανοούμε καλύτερα τις επείγουσες ανάγκες του δικού μας εδώ και τώρα.
Περιγράφετε τον υδρολογικό κύκλο και σημειώνετε ότι το νερό κουβαλά μνήμη. Πώς μεταφράζεται αυτό στην τέχνη;
ΜΘΚ: Ο Ινδός αρχιτέκτονας και ακαδημαϊκός Dilip Da Cunha μιλά για έναν «ωκεανό υγρότητας» ως έναν κρίσιμο τρόπο επαναπροσδιορισμού της σχέσης μας με το νερό, όχι ως κάτι ξεχωριστό αλλά ως μια ιδιότητα που διαπερνά κάθε ύπαρξη, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας. Η υγρότητα, υποστηρίζει, είναι παντού: στα σώματά μας, στις θάλασσες, στους ωκεανούς, στην εξάτμιση, ναι, ακόμη και στις ερήμους, σε διαφορετικούς βαθμούς. Το νερό είναι επίσης φορέας, μάρτυρας, εργαλείο. Παράλληλα, ολοένα και περισσότερο εξορύσσεται, πολιτικοποιείται και ελέγχεται: το ποιος έχει πρόσβαση στο νερό και ποιος ελέγχει αυτή την πρόσβαση, από τα λιμάνια έως τις πηγές, αποτελεί πεδίο έντονης διαμάχης. Οι καλλιτέχνιδες της έκθεσης στοχάζονται πάνω στην ποιητικότητα, τις επείγουσες ανάγκες και τις δομές που ελέγχουν αυτόν τον ζωτικό πόρο, καθώς και στις ζωές όσων ζουν δίπλα στο νερό και στον τρόπο που ονειρεύονται, τραγουδούν και το φροντίζουν.
Όσον αφορά την επιμελητική πλευρά, πώς επιλέξατε τους καλλιτέχνες;
MF: Οι καλλιτέχνες που επιλέχθηκαν για την έκθεση έχουν κοινό στοιχείο την προσέγγιση του νερού όχι ως πόρου που υπάρχει για να υπηρετεί και να εξορύσσεται. Αντίθετα, αναγνωρίζουν ότι το νερό είναι τόπος συνάντησης των ανθρώπων και φορέας μνήμης, ένα ζωντανό σώμα που τροφοδοτεί τη φαντασία και τη μνήμη, αλλά και μια δύναμη που πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Το νερό έχει τη δύναμη να αλλάξει ριζικά τις ζωές μας και συχνά ξεφεύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο, παρά τους αιώνες προσπαθειών να το εκμεταλλευτούμε, να το πολιτικοποιήσουμε και να το χρησιμοποιήσουμε ως εργαλείο εξουσίας.
Αυτή είναι μια ιστορία συνύπαρξης. Τι σημαίνει αυτό σήμερα;
MF: Σημαίνει ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο ως κέντρο και τη φύση ως κάτι που υπάρχει για να τον υπηρετεί. Πρόκειται για την αναγνώριση ότι είμαστε ένα σύνολο και ότι η διατήρησή μας ως είδος δεν μπορεί να συμβεί έξω από αυτήν. Το νερό, προφανώς, είναι ένα από τα πιο ουσιώδη φυσικά στοιχεία και πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και φροντίδα ως ζωντανό σώμα. Είναι επίσης ένας λόγος για να αναγνωρίσουμε ότι τα διαφορετικά υδάτινα σώματα – από τα ποτάμια μέχρι τις λίμνες, τους ωκεανούς και τις θάλασσες – είναι αλληλένδετα και ότι η απώλεια ή η υποβάθμιση του ενός επηρεάζει και τα υπόλοιπα, άρα αυτή η συνύπαρξη πρέπει να διαφυλαχθεί.
Τέλος, πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει σήμερα μια έκθεση αποκλειστικά με γυναίκες;
MΘΚ: Πρόσφατα η καλλιτέχνιδα Dafni Lianantonaki, που συμμετέχει στην έκθεση, μου υπενθύμισε ότι η πιο συνηθισμένη εικονογραφία της Ζωοδόχου Πηγής είναι εκείνη της Παναγίας μέσα σε ένα σιντριβάνι ή πηγή, με τα νερά να ρέουν, συχνά μέχρι τη θάλασσα: νερό και γυναίκες, που γεννούν ιστορίες ζωής. Σε αντίθεση — ή ίσως ακριβώς εξαιτίας αυτού — στην εγκατάσταση των Davra Research Collective, Taming Waters and Women in Central Asia, γίνεται σαφές ότι γυναίκες και νερό αντιμετωπίζονται ως πόροι προς εκμετάλλευση. Στην έκθεση Our Time is the Time of Water, οι γυναίκες καλλιτέχνιδες γίνονται φύλακες, αφηγήτριες, εκείνες που ακούν το πιο επείγον. Οι φωνές τους μας υπενθυμίζουν τις ύπουλες και επίμονες δομές εξουσίας που βρίσκονται σε δράση. Σε ένα από τα έργα της έκθεσης, η καλλιτέχνιδα Shahana Rajani μάς καλεί γενναιόδωρα να σκεφτούμε και να σχεδιάσουμε ένα προστατευτικό φυλαχτό για μια πηγή νερού, μια ακτογραμμή, έναν μικρό όρμο ή ένα ρυάκι που απειλείται — ποια πηγή νερού και ποιο τοπίο θα ελπίζατε να σώσετε;
Info: Από τις 5 Μαρτίου έως τις 27 Ιουνίου 2026, TAVROS, 1ος όροφος, Αναξαγόρα 33, 177 78 Αθήνα
