Υπάρχει μια μικρή συνήθεια που έχει μπει σχεδόν αθόρυβα στη ζωή μας. Ξεχνάμε κάτι και αντί να το θυμηθούμε, ρωτάμε το ChatGPT. Δυσκολευόμαστε να γράψουμε ένα email και ζητάμε βοήθεια από την τεχνητή νοημοσύνη. Θέλουμε ιδέες για διακοπές, για ένα επαγγελματικό πρότζεκτ ή ακόμη και για το τι να μαγειρέψουμε το βράδυ. Κάποτε ψάχναμε. Τώρα όλο ρωτάμε την τεχνητή νοημοσύνη, το πιο εύχρηστο εργαλείο της ψηφιακής εποχής. Είναι όμως και ένα εργαλείο που αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τον εγκέφαλό μας;
Η AI μειώνει τις απαιτήσεις της μνήμης
Η κλινική νευροψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Φωτεινή Παναγιωταροπούλου εξηγεί στην Vogue Greece γιατί η τεχνητή νοημοσύνη διαφέρει από τις τεχνολογίες που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. «Τα AI συστήματα δεν λειτουργούν πλέον μόνο ως πηγές πληροφορίας, αλλά ως ενεργά εργαλεία οργάνωσης, σύνοψης, επίλυσης προβλημάτων και παραγωγής συλλογισμού», λέει.
Με άλλα λόγια, δεν αποθηκεύουν απλώς πληροφορίες όπως μια μηχανή αναζήτησης, αλλά αναλαμβάνουν μέρος της ίδιας της νοητικής εργασίας. Η ειδικός σημειώνει πως στη βιβλιογραφία αυτός ο όρος ονομάζεται “cognitive offloading”. «Η έννοια αυτή περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μειώνει τις απαιτήσεις της μνήμης, της προσοχής ή της επίλυσης προβλημάτων αξιοποιώντας τεχνολογικά μέσα», αναφέρει η ίδια.
Αυτό, βέβαια, δεν είναι απαραίτητα κακό σύμφωνα με την κ. Παναγιωταροπούλου κυρίως επειδή οι υπάρχουσες μελέτες δείχνουν ότι η χρήση του AI μπορεί να μειώνει το άμεσο νοητικό φορτίο και να βελτιώνει την απόδοση σε συγκεκριμένα έργα. «Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στη μάθηση, στην επαγγελματική οργάνωση αλλά και σε περιβάλλοντα νοητικής αποκατάστασης», σημειώνει.
Τι χάνει ο εγκέφαλος όταν κερδίζει ευκολία;
Ωστόσο κάθε τεχνολογία που μας διευκολύνει ταυτόχρονα αφαιρεί και μια μικρή δυσκολία από την καθημερινότητά μας. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ευκολία στην εξεύρεση απαντήσεων και λύσεων αφαιρεί κάτι από τη νοητική εξάσκηση που μας κρατά σε εγρήγορση. Πιθανές αρνητικές επιπτώσεις μπορούν να εντοπιστούν:
α) στην μνήμη, καθώς μειώνεται η ανάγκη ενεργητικής ανάκλησης πληροφοριών,
β) στην κριτική σκέψη, όταν οι απαντήσεις γίνονται αποδεκτές χωρίς αξιολόγηση ή αμφισβήτηση και
γ) στην προσοχή καθώς η συνεχής πρόσβαση σε άμεσες λύσεις μπορεί να μειώνει την ανοχή σε απαιτητικές νοητικές διεργασίες
«Η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει μια ήδη υπάρχουσα τάση της ψηφιακής εποχής. Την αναζήτηση άμεσων απαντήσεων και την αποφυγή της αναμονής. Η διαδικασία της αμφιβολίας, της αναζήτησης και της σταδιακής επίλυσης ενός προβλήματος αποτελεί σημαντικό μέρος των νοητικών λειτουργιών, καθώς μέσα από αυτήν καλλιεργούνται η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα και η γνωστική ανθεκτικότητα», εξηγεί η ειδικός.
Το σύνδρομο της «μασημένης τροφής»
Από την πλευρά της η νευροψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, Ευγενία Παπαχρηστοπούλου, χρησιμοποιεί μια πολύ πιο παραστατική εικόνα. «Η παροχή έτοιμων λύσεων είναι σαν τη μασημένη τροφή που τελικά οδηγεί στο…να μη μασάμε», λέει.
Κατά την ίδια, η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει μια τεράστια δεξαμενή γνώσης και μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά υποστηρικτικά, ειδικά σε περιόδους άγχους, πίεσης ή σύγχυσης. Ωστόσο προειδοποιεί ότι η υπερβολική χρήση της μπορεί να οδηγήσει σε μια μορφή παθητικότητας. «Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι εξελικτικά κατασκευασμένος να βρίσκει λύσεις, να επιλέγει ανάμεσα σε εναλλακτικές και να προσαρμόζεται στο περιβάλλον του. Αυτές οι λειτουργίες συνιστούν την ευφυΐα του», τονίζει προσθέτοντας πως όταν οι λύσεις δίνονται συνεχώς έτοιμες, υπάρχει ο κίνδυνος ο εγκέφαλος να σταματήσει να εξασκεί αυτές ακριβώς τις ικανότητες.
Κι όλα αυτά τη στιγμή που γνωρίζουμε με σιγουριά πως το ChatGPT δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Αντίθετα, θα γίνει ακόμη πιο παρόν στην καθημερινότητά μας. Το στοίχημα, λοιπόν, είναι να μην ξεχάσουμε πότε αξίζει να κλείσουμε την οθόνη, να μείνουμε λίγο περισσότερο με την απορία και να αφήσουμε τον εγκέφαλό μας να κάνει αυτό για το οποίο εξελίχθηκε εδώ και χιλιάδες χρόνια. Να σκέφτεται!
Διαβάστε επίσης / Οι 5 αντιοξειδωτικές τροφές που τρώνε καθημερινά οι γυναίκες στην Ιαπωνία για μακροζωία και αντιγήρανση
