«Η περιοχή Κυπριάδου, μια από τις ωραιότερες γειτονιές της Αθήνας εκείνης της εποχής, ήταν γεμάτη όμορφες μονοκατοικίες με κήπους και καταπράσινες πλατείες. Ήταν μια πρότυπη περιοχή που αναπτύχθηκε από τον οραματιστή Επαμεινώνδα Κυπριάδη με ευρωπαϊκές προδιαγραφές και αποτέλεσε υποδειγματική κηπούπολη σύμφωνα με το διάταγμα του 1933. Στην περιοχή αυτή που συνόρευε άμεσα με το Κινηματοθέατρο Ζαϊρ,α αλλά και με το πατρικό σπίτι της οικογένειας Πανά κατοίκησαν καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες και άνθρωποι των γραμμάτων και της κουλτούρας», γράφει σε κάποιο σημείο του νέου του βιβλίου, «ΖΑΪΡΑ – Μια ιστορία της οικογένειας Πανά» (εκδ. Καστανιώτη), ο Χρύσανθος Πανάς. Γνωστός για τις επιχειρήσεις του, για τις δράσεις του στον χώρο της φιλοξενίας και της τέχνης, αλλά και για το διεθνώς αναγνωρισμένο λεύκωμα «Greek Islands» του εκδοτικού οίκου Assouline, αυτήν τη φορά επιχειρεί κάτι διαφορετικό.
Με αφορμή την επαναλειτουργία του ιστορικού κινηματοθεάτρου «ΖΑΪΡΑ», ως πολυχώρου πολιτισμού και αναψυχής, ο Χρύσανθος Πανάς ανατρέχει στην ιστορία της οικογένειάς του αλλά και της σύγχρονης Αθήνας, προσκαλώντας μας σε ένα ιδιαίτερο ταξίδι. «Υπήρχε ένα οικογενειακό ακίνητο στη σημερινή λεωφόρο Γαλατσίου, περιοχή που τη δεκαετία του ‘30 θεωρούνταν παραθεριστική. Εκεί μετέφερε ο παππούς μου την οικογένειά του λίγο πριν το ξεκίνημα του πολέμου, καθώς υπήρχαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις προκειμένου να καλυφθούν οι επιβιωτικές τους ανάγκες. Η περιοχή άλλαξε ριζικά τη δεκαετία του ‘40 χάρη στον εθνικό ευεργέτη Επαμεινώνδα Κυπριάδη, ο οποίος χρηματοδότησε το ρυμοτομικό της σχέδιο. Από εκεί πέρασαν σπουδαίοι καλλιτέχνες όπως ο Σπύρος Παπαλουκάς, ο Φώτης Κόντογλου, ο Μ. Καραγάτσης και ο Δημήτρης Πικιώνης, ο οποίος σχεδίασε πολλές από τις κατοικίες της γειτονιάς, συμπεριλαμβανομένης και της δικής του. Κανείς δεν μπορεί σήμερα να φανταστεί πώς ήταν η Αθήνα τότε και πώς κατέληξε να είναι», σημειώνει ο ίδιος.
Ο παππούς του κατάλαβε από νωρίς τις δυνατότητες της περιοχής και γι’ αυτό παραχώρησε ένα κομμάτι του ακινήτου του ώστε να χτιστούν φαρμακεία και άλλες επιχειρήσεις, θέλοντας να ενισχύσει τον οικιστικό χαρακτήρα της γειτονιάς. Το πιο σημαντικό εγχείρημά του, βέβαια, ήταν η δημιουργία του κινηματοθεάτρου «ΖΑΪΡΑ», το οποίο σήμερα η οικογένεια Πανά παραχωρεί και πάλι στη γειτονιά. «Ονόμασε τον χώρο Ζαΐρα από τη μεγάλη του κόρη, μια σπουδαία αρχιτέκτονα, η οποία αυτοκτόνησε. Υπήρξε ένα ιστορικό αυτοχειριών στην οικογένεια και το αναφέρω γιατί θεωρώ πως είναι σημαντικό να κοιτάμε το παρελθόν ως είναι και όχι ως αυτό που θα θέλαμε να είναι. Επρόκειτο, λοιπόν, για ένα κινηματοθέατρο 1.000 θέσεων που φιλοξένησε μεγάλες παραγωγές του εξωτερικού, κάτι που συνειδητοποίησα και ο ίδιος ψάχνοντας τεκμήρια και φωτογραφίες. Δίπλα του, μάλιστα, ο παππούς μου έφτιαξε και ένα κινηματογραφικό στούντιο, όπου γυρίστηκαν πολλές ταινίες ανάμεσά τους και «Οι Απάχηδες των Αθηνών», η πρώτη ταινία στην οποία πρωταγωνίστησε ο Λάμπρος Κωνσταντάρας έχοντας στο πλευρό του την Άννα Καλουτά».
Η αφήγηση του Χρύσανθου Πανά μοιάζει εξίσου κινηματογραφική. Από την πορεία της οικογένειάς του μέχρι τις αναμορφώσεις μιας παλλόμενης Ελλάδας, κάθε σταθμός στην ιστορία που ο ίδιος γράφει σήμερα είναι σαν να ανασυστήνει την πόλη. «Όταν παραχωρήσαμε τον χώρο στον Δήμο προκειμένου να λάβει εκ νέου ζωή, μου ζήτησαν να γράψω ένα κείμενο ώστε όσοι περνάνε από εκεί να μαθαίνουν την ιστορία αυτού που κάποτε υπήρξε. Όμως, ανατρέχοντας στο παρελθόν της οικογένειάς μου συνειδητοποίησα ότι ήταν πολλά περισσότερα αυτά που ήθελα να πω. Έτσι προέκυψε αυτό το λεύκωμα. Προσπάθησα να μην είναι πολύ συναισθηματικό και γι’ αυτό χρειάστηκε να κάνω μια μεγάλη βιβλιογραφική έρευνα. Το τελικό αποτέλεσμα δεν έχει τίποτα μυθοπλαστικό. Ό,τι γράφω είναι αληθινό και όχι λογοτεχνικό. Είναι ωραίο να δίνεις ένα κίνητρο στον αναγνώστη να σκεφτεί πώς είναι και πώς ήταν η Αθήνα», καταλήγει και κρατώντας το βιβλίο στα χέρια μου νιώθω πως περιδιαβαίνω κι εγώ σε αυτές τις εποχές.
Info: Η παρουσίαση του βιβλίου, «ΖΑΪΡΑ – Μια ιστορία της οικογένειας Πανά», θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 13 Ιουλίου στις 20:30 στον κινηματογράφο «ΖΑΪΡΑ», Λεωφόρος Γαλατσίου 73.
