olena-zelenska-η-πρώτη-κυρία-της-ουκρανίας-μιλά-στ-219960
©STEPHAN LISOWSKI FOR VOGUE UKRAINE

Vogue: Πώς θα περιγράφατε τις πρώτες μέρες της εισβολής; Τι θυμάστε πιο καθαρά;

Olena Zelenska: Θυμάμαι πολύ καλά το ξεκίνημα. Ήταν μια κανονική ημέρα, τα παιδιά επέστρεψαν από το σχολείο, οι γνωστές δουλειές στο σπίτι, η προετοιμασία για την επόμενη σχολική μέρα. Νιώθαμε μια ένταση. Υπήρχαν πολλές συζητήσεις παντού, για μια πιθανή εισβολή. Όμως μέχρι το τελευταίο λεπτό, ήταν αδύνατο να πιστέψουμε πως αυτό θα συνέβαινε… τον 21ο αώνα; Στο σύγχρονο κόσμο; Ξύπνησα μεταξύ 4 και 5 το πρωί, εξαιτίας ενός κρότου. Δεν συνειδητοποίησα αμέσως πως επρόκειτο για έκρηξη. Δεν κατάλαβα τι θα μπορούσε να είναι. Ο σύζυγός μου δεν ήταν στο κρεβάτι. Όμως όταν ξύπνησα, τον είδα ήδη ντυμένο με κοστούμι όπως συνήθως (αυτή ήταν η τελευταία φορά που θα τον έβλεπα με κοστούμι και λευκό πουκάμισο-από εκείνη την ώρα ξεκίνησε να ντύνεται στρατιωτικά). «Ξεκίνησε». Αυτό ήταν το μόνο που είπε.

Δεν θα έλεγα πως υπήρχε πανικός. Σύγχυση ίσως. «Τι θα κάνουμε με τα παιδιά;» «Περίμενε», μου είπε. «Θα σε ενημερώσω. Σε κάθε περίπτωση μάζεψε τα απαραίτητα και όλα τα έγγραφα». Και έφυγε από το σπίτι.

Ο γιος σας είναι 9 ετών και η κόρη σας 17. Τι τους είπατε για όσα συνέβαιναν;

Δεν υπάρχει λόγος να εξηγήσεις κάτι στα παιδιά. Βλέπουν τα πάντα, όπως κάθε παιδί στην Ουκρανία. Σίγουρα δεν είναι κάτι που θα έπρεπε να αντιμετωπίζουν τα παιδιά, είναι όμως πολύ τίμια και ειλικρινή. Δεν μπορείς να τους κρύψεις τίποτα. Η καλύτερη στρατηγική είναι η αλήθεια. Έτσι συζητήσαμε τα πάντα με την κόρη μου και τον γιο μου. Προσπάθησα να απαντήσω τις ερωτήσεις τους. Μιλάμε πολύ, γιατί το να λέμε όσα μας πληγώνουν, το να μην μένουμε κλεισμένοι στον εαυτό μας, είναι η καλύτερη ψυχολογική μέθοδος. Λειτουργεί.

Προφανώς  σκεφτόσασταν την ασφάλεια της οικογένειάς σας, βλέποντας όλη αυτή την βία εναντίον των απλών Ουκρανών πολιτών. Μπορείτε να περιγράψετε τα προσωπικά συναισθήματα αλλά και τις πολιτικές σκέψεις;

Ο πόλεμος άμεσα συνδύασε το προσωπικό με το πολιτικό κομμάτι. Και αυτό πιθανόν να είναι και το θανάσιμο λάθος του τυράννου που μας επιτέθηκε. Είμαστε όλοι Ουκρανοί αρχικά, και μετά όλα τα άλλα. Ήθελε να μας χωρίσει, να μας κομματιάσει, να προκαλέσει εσωτερική αντιπαράθεση, όμως αυτό είναι αδύνατον να συμβεί στους Ουκρανούς. Όταν ένας από εμάς βασανίζεται, βιάζεται, ή σκοτώνεται, νιώθουμε όλοι πως βασανιζόμαστε, βιαζόμαστε ή σκοτωνόμαστε. Δεν χρειαζόμαστε προπαγάνδα για να νιώσουμε πολιτική συνείδηση και να αντισταθούμε. Είναι αυτός ο προσωπικός θυμός και πόνος, που όλοι νιώθουμε, που κινητοποιεί αυτόματα την δίψα να δράσουμε, να αντισταθούμε απέναντι στην εχθρότητα, να υπερασπιστούμε την ελευθερία μας. Όλοι το κάνουν αυτό με τον τρόπο που μπορούν: Οι στρατιώτες με τα όπλα στα χέρια, οι δάσκαλοι συνεχίζοντας να διδάσκουν, οι γιατροί πραγματοποιώντας δύσκολες επεμβάσεις την ώρα των επιθέσεων. Όλοι έχουν γίνει εθελοντές-καλλιτέχνες, εστιάτορες, κομμωτές-καθώς οι βάρβαροι προσπαθούν να καταλάβουν την χώρα μας. Έχω δει πως αυτή η κατάσταση γέννησε τα πιο πατριωτικά συναισθήματα στα παιδιά. Όχι μόνο τα δικά μου, αλλά όλης της Ουκρανίας. Θα μεγαλώσουν ως πατριώτες και υπερασπιστές της πατρίδας.

Πώς το διαχειρίζεστε συναισθηματικά; Υπάρχουν φίλοι ή πηγές υποστήριξης στα οποία και έχετε στραφεί αυτή την περίοδο; Πόση επαφή είχατε με τον σύζυγό σας αυτές τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου; Και τώρα;

Στην αρχή δεν υπήρχε χρόνος για συναισθήματα. Ήταν απαραίτητο να φροντίσω τα παιδιά, την ψυχολογική τους κατάσταση. Οπότε προσπάθησα να είμαι δυνατή, χαμογελαστή, με ενέργεια, εξηγώντας τους ότι, ναι, είναι απαραίτητο να κατέβουμε στο υπόγειο και γι’ αυτό δεν μπορούμε να ανάψουμε το φως. Προσπάθησα να απαντήσω αισιόδοξα στο ερώτημά τους για το πότε θα δουν τον μπαμπά τους. «Σύντομα», τους είπα. Τις πρώτες μέρες ήλπιζα πως θα μπορούσαμε να μείνουμε μαζί του. Όμως το προεδρικό γραφείο είχε μετατραπεί σε στρατιωτική εγκατάσταση και τα παιδιά απαγορευόταν να μείνουν. Μας διέταξαν να μεταφερθούμε σε ένα πιο ασφαλές μέρος , όσο ασφαλές μπορεί να είναι ένα μέρος τώρα στην Ουκρανία. Από τότε επικοινωνούμε με τον Volodymyr μόνο μέσω τηλεφώνου.

Τι προκλήσεις αντιμετωπίζουν ειδικά οι γυναίκες της χώρας σας, μετά την ρωσική εισβολή;

Θέλω όλοι οι άνθρωποι του κόσμου να καταλάβουν πως οι Ουκρανές γυναίκες ζούσαν μια ειρηνική, σύγχρονη ζωή, όπως όλες οι αναγνώστριες της Vogue σε κάθε χώρα. Στην πραγματικότητα, ήταν αναγνώστριές σας, καθώς υπάρχει η Vogue Ukraine. Δεν προετοίμαζαν καταφύγια για επιθέσεις από πυραύλους. Όμως από τις πρώτες ημέρες, από την στιγμή που οι ρωσικοί πύραυλοι ξεκίνησαν να χτυπούν κρατικά κτίρια σε διαφορετικές πόλεις, έγινε ξεκάθαρο πως η Ρωσία δεν δείχνει έλεος για τις ειρηνικές ζωές. Όλοι οι Ουκρανοί έπαψαν να νιώθουν ασφαλείς. Έπρεπε να μάθουμε πώς να συγκεντρώνουμε άμεσα τους αγαπημένους μας στο άκουσμα της σειρήνας και να τρέχουμε στο μετρό ή στο κοντινότερο υπόγειο.

Την τρίτη ημέρα του πολέμου, ένα παιδί της Ουκρανίας γεννήθηκε στο καταφύγιο. Και μετά από αυτό, χιλιάδες γυναίκες έπρεπε να γεννήσουν στα καταφύγια, καθώς είδαμε τι μπορεί να συμβεί στα μαιευτήρια, όπως αυτό στην Μαριούπολη, το οποίο βομβάρδισαν οι Ρώσοι. Υπάρχει δυσκολία στο να φροντίσουμε τα παιδιά, ειδικά αυτά με σοβαρές ασθένειες. Μητέρες και γιαγιάδες ζουν στα νοσοκομεία με αυτά τα παιδιά για μήνες. Και τώρα πρέπει να τα φυγαδεύσουμε στο εξωτερικό για θεραπεία.

Οι γυναίκες έπρεπε να αφήσουν πόλεις που καταλήφθηκαν, όπως οι Bucha και Gostomel, ρισκάροντας την ζωή τους, μαζί με παιδιά, ηλικιωμένους, πολλές φορές με τα πόδια, χωρίς άντρες, καθώς οι άντρες δεν ελευθερώθηκαν από τους καταληψίες. Ο κόσμος το είδε αυτό στις αρχές του Μαρτίου, καθώς άνθρωποι διέσχιζαν μια γέφυρα στην πόλη Irpin.

Και τώρα καθώς αυτές οι πόλεις ανακαταλήφθηκαν, γνωρίζουμε περισσότερα για το τι αντιμετώπισαν οι γυναίκες της Ουκρανίας: απόλυτη ανασφάλεια, απειλή βίας. Θα πρέπει να υπάρξει διεθνής έρευνα γύρω από αυτό.

Και πόσες ακόμα γυναίκες παραμένουν στις ακόμα υπό κατάληψη πόλεις Kherson, Melitopol, Berdyansk; Δεν μπορούν να πουν ούτε στους συγγενείς τους τι τους συμβαίνει, γιατί δεν υπάρχει, όποια επαφή και αν κάνουν ανιχνεύεται.

Υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες γυναίκες με παιδιά στα συντρίμμια της Μαριούπολης.  Και οποιοσδήποτε μπορεί να φανταστεί τον εφιάλτη που βιώνουν, ψάχνοντας φαγητό εν μέσω πυρών εδώ και ένα μήνα τώρα, καθώς η ανθρωπιστική βοήθεια δεν επιτρέπεται να εισέλθει.

Γύρω στα τέσσερα εκατομμύρια γυναίκες και παιδιά, έχουν μεταναστεύσει τώρα σε άλλες χώρες. Το να είσαι πρόσφυγας είναι πολύ δύσκολο ψυχικά και σωματικά. Γιατί πρέπει να ξεκινήσεις από την αρχή.

Πώς είναι να ζεις όταν δεν μπορείς να φορέσεις ούτε τα ρούχα σου; Πώς να εξηγήσεις σε ένα παιδί γιατί δεν κοιμάται στο κρεβάτι του; Αυτή είναι μια δοκιμασία που δεν θα ευχόσασταν σε κανένα.

Υπάρχει μια συγκεκριμένη ιστορία κάποιας γυναίκας, ανάμεσα σε πολλές, που θα μπορούσατε να πείτε;

Μπορώ να πω δεκάδες τέτοιες ιστορίες. Για παράδειγμα μετά την ανακατάληψη της περιοχής του Κιέβου, ακούσαμε την ιστορία μιας γιατρού, της Iryna Yazona, η οποία παρέμεινε στην Bucha. Έσωσε τους γείτονες και τους περαστικούς που ζητούσαν καταφύγιο και θεραπεία από τις πληγές των ρωσικών πυρών. Τους αναισθητοποιούσε και τους έδενε με επιδέσμους. Βοήθησε ακόμα και στην γέννηση ενός μωρού, χωρίς φως, νερό ή ρεύμα, σε ένα σπίτι που δεχόταν επίθεση. Οι ιστορίες των καθημερινών πράξεων γενναιότητάς της λέγονται από τους γείτονές της που της χρωστάνε την ζωή τους.

Υπάρχει επίσης η ιστορία μιας μητέρας στο Κίεβο, της Όλγας, που σκέπασε την δύο μηνών κόρη της όταν ένας πύραυλος χτύπησε το διαμέρισμά της ή η ιστορία της δασκάλας του ορφανοτροφείου στο Chernivil, της Ναταλίας, που ζούσε μαζί με 30 παιδιά, ένα από αυτά το δικό της, σε ένα υπόγειο. Τα τάιζε, τα φρόντιζε και μετά βρήκε ένα όχημα και τα μετάφερε (υπό την απειλή των πυρών καθώς το Chernivil δεχόταν πυρά από την αρχή), σε ένα ασφαλές μέρος.

Υπάρχουν τόσες πολλές αντίστοιχες ιστορίες, όσοι και οι Ουκρανοί. Δημιούργησα ένα κανάλι στην εφαρμογή Telegram που καλεί τους Ουκρανούς να μοιραστούν τις εμπειρίες τους. Κάθε προσωπική ιστορία, είναι η ιστορία της χώρας μας.

Η καταστροφή των ουκρανικών πόλεων είναι απίστευτη. Υπήρξε μια πρώιμη επίθεση που σας έδειξε πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ο Πούτιν και ο ρωσικός στρατός; Ήταν η επίθεση στο μαιευτήριο της Μαριούπολης; Υπήρξε μια γραμμή που νιώσατε πως ξεπεράστηκε πολύ νωρίς;

Η γραμμή που λέτε, ξεπεράστηκε την πρώτη μέρα, την πρώτη! Η Ρωσία τότε (και τώρα) έλεγε ψέματα πως είχε στόχο μόνο τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Στις 24 Φεβρουαρίου οι τα πυρά τους σκότωσαν μια κρατική διανομέα αερίου, την Svetlana, στο Chuguev, που έκανε απλά την δουλειά της. Αυτή ήταν η πρώτη μέρα!

Τις επόμενες μέρες χάσαμε παιδιά. Πέθαναν από οβίδες στις πόλεις τους. Έχουμε χάσει περισσότερα από 200 παιδιά.

Οπότε κάθε περίπτωση είναι πολύ χαρακτηριστική για εμάς.

Η μπλοκαρισμένη και κατεστραμμένη Μαριούπολη, είναι ο βαθύς πόνος μας. Και η περιοχή του Κιέβου είναι απαίσια, αυτά τα είδαμε καθώς ο ρωσικός στρατός οπισθοχώρησε. Ο κόσμος έμαθε το όνομα Bucha. Κάποτε ήταν μια όμορφη πόλη κοντά στην πρωτεύουσα, ο ίδιος τρόμος όμως υπάρχει παντού, στα χωριά και τις πόλεις της περιοχής του Κιέβου. Άνθρωποι σκοτώνονται στους δρόμους. Όχι στρατιώτες, πολίτες! Τάφοι δίπλα σε παιδικές χαρές. Δεν μπορώ να το περιγράψω . Με αφήνει άφωνη. Είναι όμως απαραίτητο να τα δούμε όλα αυτά.

Πιστεύω πως δεν είμαστε οι μόνοι που βλέπουμε το μήνυμα που στέλνει η Ρωσία. Αυτό το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο σε εμάς. Είναι το μήνυμά τους στον κόσμο! Αυτό μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε χώρα δεν συμπαθεί η Ρωσία.

Εσείς και ο σύζυγός σας εκλιπαρείτε τα έθνη να κάνουν περισσότερα για να απαντήσουν σε αυτή την απειλή και έχετε ζητήσει ειδικά από τις ΗΠΑ να επιβάλλει μια ζώνη απαγόρευσης πτήσεων. Πιστεύετε ακόμα πως είναι η σωστή πράξη για τις ΗΠΑ;

Ναι, το έχουμε ζητήσει επίσημα και ανεπίσημα. Όπως έχει κάνει και κάθε Ουκρανός μέσα από κοινωνικά δίκτυα και σε διαμαρτυρίες. Όταν η ξεκίνησε η ρωσική πολιορκία της Μαριούπολης, έγινε ξεκάθαρο πως η Ρωσία δεν πετούσε απλά πυραύλους, αλλά βομβάρδιζε από τον αέρα. Μια από τις βόμβες έπεσε σε ένα θέατρο όπου κρύβονταν περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι. Περίπου τριακόσιοι άνθρωποι πέθαναν εκεί. Ξέρω για παράδειγμα μια οικογένεια που έχασε τον γιο, την κόρη και την εγγονή. Μόνο οι παππούδες και το μεγαλύτερο παιδί επέζησαν. Πώς θα ζήσουν μετά από αυτό;

Ζητήσαμε να κλείσει ο εναέριος χώρος της χώρας για να μην πεθαίνουν Ουκρανοί. Όμως το ΝΑΤΟ θεώρησε πως αυτή θα ήταν μια ευθεία αντιπαράθεση με την Ρωσία. Οπότε μπορώ να πω τώρα πως η Ρωσία μόνο είναι υπεύθυνη για τους θανάτους; Ρητορική ερώτηση. Ρωτάτε αν αυτή είναι η σωστή κίνηση για τις ΗΠΑ. Λέω-και αυτό δεν ισχύει μόνο για τις ΗΠΑ-δώστε μια σκληρή απάντηση στις πράξεις του εισβολέα, αλλιώς παίρνει το θάρρος να συνεχίζει. Η Ρωσία γνωρίζει πως η Δύση δεν θα κλείσει τα εναέρια σύνορα και αυτό την ενθαρρύνει να συνεχίζει να διαπράττει κτηνωδίες. Ο δημοκρατικός κόσμος πρέπει να ενωθεί και να δώσει μια σκληρή απάντηση, δείχνοντας πως στον 21ο αιώνα δεν υπάρχει χώρος για να σκοτώνουμε πολίτες και να παραβιάζουμε εδάφη. Είδα μια καρικατούρα με το ΝΑΤΟ και παγκόσμιους οργανισμούς να κοιτάζουν ένα σπίτι να πέφτει με γραμμένη την λέξη ΟΥΚΡΑΝΙΑ επάνω. Ίσως ήταν υπερβολή καθώς οι Ουκρανοί πολεμάμε. Χρειαζόμαστε όμως και προστασια! Είναι αλήθεια πως αυτή η προστασία δίνεται σε όσους άφησαν την χώρα. Εκατομμύρια γυναίκες και παιδιά τώρα δέχονται βοήθεια από τις κυβερνήσεις και τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είμαι απεριόριστα ευγνώμων γι’ αυτό.

Τι σκέφτεστε για τις τελευταίες κινήσεις του ρωσικού στρατού; Δείχνουν σημάδια πως η Ρωσία σκέφτεται την αποκλιμάκωση;

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι το τι σκέφτομαι, αλλά το τι συμβαίνει. Ειλικρινά, κανείς στην Ουκρανία δεν πιστεύει καμία δήλωση του εισβολέα. Η αποκλιμάκωση δεν είναι ακόμα ορατή. Οι Ρώσοι αποχώρησαν από την περιοχή του Κιέβου, αλλά έκαναν πιο έντονες τις επιθέσεις σε Donetsk και Οδησσό.

Τι μπορούν να κάνουν οι απλοί πολίτες για να βοηθήσουν την Ουκρανία;

Το βασικό είναι να μην συνηθίσετε την ιδέα του πολέμου, να μην το ρίξετε στα στατιστικά. Συνεχίστε να πηγαίνετε σε πορείες, να διεκδικείτε από τις κυβερνήσεις σας να αναλάβουν δράση. Οι Ουκρανοί είναι όπως και εσείς, όμως λίγο παραπάνω από ένα μήνα πριν, οι ζωές μας άλλαξαν δραστικά. Οι Ουκρανοί δεν ήθελαν να αφήσουν τα σπίτια τους.

Οι Ουκρανοί ταξίδευαν εδώ και καιρό χωρίς visa στην Ευρώπη, πολλοί μπορούσαν να ταξιδεύουν και το έκαναν. Οι περισσότεροι από τους πολίτες μας έχουν ταξιδέψει στο εξωτερικό. Αλλά δεν σχεδίαζαν να γίνουν πρόσφυγες. Οπότε φερθείτε τους σαν να είστε εσείς. Το μόνο που ονειρεύονται αυτές οι μητέρες και αυτά τα παιδιά είναι να επιστρέψουν στο σπίτι τους, να ενωθούν ξανά με τις οικογένειές τους. Οπότε βοηθήστε τους να προσαρμοστούν, σας παρακαλώ, με σπίτια, δουλειές, σχολεία για τα παιδιά, μέχρι να μπορούν να επιστρέψουν.

Πώς είναι η ζωή σας τώρα;

Ζω με τον ίδιο τρόπο όμως όλοι οι Ουκρανοί. Όλοι έχουμε μια μεγάλη επιθυμία, να δούμε την ειρήνη. Και εγώ, όπως κάθε μητέρα και σύζυγος, ανησυχώ συνεχώς για τον σύζυγό μου και κάνω τα πάντα για να κρατάω τα παιδιά μου ασφαλή.

Τι σας δίνει ελπίδα;

Η οικογένειά μου, όπως σε κάθε Ουκρανό, και οι συμπατριώτες μου, απίστευτοι άνθρωποι που οργανώθηκαν για να βοηθήσουν τον στρατό και ο ένας τον άλλο. Τώρα όλοι οι Ουκρανοί είναι ο στρατός. Όλοι κάνουν αυτό που μπορούν. Υπάρχουν ιστορίες για γιαγιάδες που ψήνουν ψωμί για το στρατό γιατί νιώθουν την ανάγκη. Θέλουν να φέρουν την νική πιο κοντά.

Έτσι είναι οι Ουκρανοί. Όλοι ελπίζουμε γι’ αυτούς. Ελπίζουμε για τους εαυτούς μας.

Υπάρχει μια συγκεκριμένη στιγμή από αυτό τον τελευταίο μήνα που δεν θα ξεχάσετε ποτέ;

Μια εβδομάδα μετά το ξέσπασμα του πολέμου, τηλεφωνούσα για να βρω τους συγγενείς μου και να μάθω αν είναι ζωντανοί. Συνειδητοποίησα πως ίσως δεν θα τους ξανάβλεπα, αυτούς που αγαπώ, τους αγαπημένους μου ανθρώπους! Αυτή ήταν μάλλον η πρώτη φορά που έκλαψα, η πρώτη φορά που απελευθέρωσα τα συναισθήματά μου. Δεν μπορούσα να κρατηθώ.

Θα θυμάμαι πάντα τις γνωριμίες και τους φίλους, όλους τους άντρες και τα αγόρια με στρατιωτικές στολές. Θα θυμάμαι πάντα πόσο γενναίες είναι οι γυναίκες φίλες μου. Αυτές οι εύθραυστες και κομψές γυναίκες εν καιρώ ειρήνης, και όσα μπορούν να καταφέρουν με έναν πόλεμο γύρω τους! Οι ιστορίες τους με εμπνέουν. Είμαι υπερήφανη για αυτές. Και ονειρεύομαι να τις ξαναδώ.

Συνέντευξη: Taylor Antrim

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε μέσω email σε συνεργασία με την Vogue Ukraine.

Originally published on Vogue.com

MHT