Επόμενες, παρακαλώ!

Share on facebook
Share on linkedin
Share on pinterest

Επόμενες, παρακαλώ!

Share on facebook
Share on linkedin
Share on pinterest
Unsplash
Unsplash

Είμαι 35 ετών και μέχρι πριν από έξι μήνες δεν είχα έρθει ποτέ σε επαφή με την αμέσως επόμενη γενιά γυναικών αυτής της χώρας. Προσγειώθηκα στην πραγματικότητά τους μέσα σε μια ψηφιακή αίθουσα διδασκαλίας. Στην πλειονότητά τους είναι γυναίκες μεταξύ 20 και 30 χρόνων (θεωρούνται Gen Z και Zillennials) με καλλιτεχνικές αναζητήσεις, φοιτήτριες και απόφοιτες πανεπιστημίου, προερχόμενες όμως από όλο το κοινωνικό και οικονομικό φάσμα της χώρας, εργαζόμενες σε part time/freelance δουλειές. Από το πρώτο μάθημα κατάλαβα ότι έπρεπε να τους απευθυνθώ με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που είχα συνηθίσει: οι αναφορές και τα αστεία μου έπεφταν συχνά στο κενό, είχα άγνωστες λέξεις – όπως κι εκείνες, με έπιανα να είμαι πιο προσεκτική στην επιλογή του γένους των λέξεων, να διπλοτσεκάρω τις πληροφορίες που τους έδινα. Κυρίως όμως να θαυμάζω την ελευθερία του συγγραφικού τους λόγου και την αυτοπεποίθηση με την οποία διατύπωναν τις τόσο στιβαρά δομημένες απόψεις τους. Είχα μπροστά μου ένα ακροατήριο που δεν γνώριζα, κι ας μας χωρίζουν το πολύ 15 χρόνια.


©Unsplash

Την ίδια περίοδο άρχισα να δουλεύω πάνω σε σενάρια γυναικών αυτής της γενιάς, για να διαπιστώσω ότι εγώ βρίσκομαι έτη φωτός πίσω. Ζήλεψα την απενοχοποίησή τους, τη ζωντανή τους γλώσσα, τις απολύτως relatable ιστορίες τους, την αιχμηρή πολιτική τους ματιά, την τεχνική τους γνώση σε τόσο νεαρή ηλικία. Το δίλημμά μου: να τις προστατεύσω από τη σύγκρουση με το συντηρητικό κατεστημένο της ελληνικής τηλεόρασης ακρωτηριάζοντας τα κείμενά τους ή να τις παροτρύνω να συνεχίσουν έτσι μέχρι να διαμορφωθούν οι συνθήκες που θα δώσουν το πράσινο φως στα projects τους; Επέλεξα το δεύτερο, κι ας χρειαστεί να περιμένουν ένα-δύο χρόνια. Ούτως ή άλλως, δεν θα έκαναν πίσω σε κανένα «τζιζ» θέμα, σε καμία «κακιά» λέξη, σε καμία «επικίνδυνη» άποψη. Μα πού βρήκαν τη δύναμη μέσα σε δέκα χρόνια αυτές οι γυναίκες να είναι τόσο πιο ατρόμητες από τη δική μου γενιά; Να διεκδικούν τόσο σθεναρά τη θέση τους στον κόσμο; Τους ζήτησα λοιπόν να μου εξηγήσουν πού αποδίδουν αυτή τη διαφοροποίηση. Οι απαντήσεις τους συνέπεσαν και μεταξύ τους, και με τις έρευνες για τη γενιά τους, και με όλα εκείνα που γράφουν οι business insiders κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου προς τις μεγάλες επιχειρήσεις: «Αν δεν πάτε με τα νερά της Gen Z, θα βουλιάξετε». Ανοίξτε αυτιά, παρακαλώ. Έχουν πολλά να μας μάθουν.

Το ίντερνετ είναι φυσικά η πρώτη τους απάντηση. Τα κορίτσια αυτά είχαν από μικρά πρόσβαση σε όλα τα είδη της γνώσης, εκπαιδεύτηκαν στην υπερπληροφόρηση και, για να προστατευτούν από το χάος, έμαθαν να αξιολογούν την πληροφορία και από πού προέρχεται (ΜΑΘΗΜΑ 1). «Ήρθαμε σε επαφή με πληροφορίες που καμία τηλεόραση δεν θα έπαιζε και κανένας γονιός δεν θα μας έδειχνε –πράγματα που στην Ελλάδα δεν υπήρχαν καν– και ήρθαμε γρήγορα σε διάλογο με την παγκόσμια κοινότητα». Σκέφτομαι πως οι γυναίκες της γενιάς μου έπρεπε να φύγουμε έξω για να αποκτήσουμε τόσο ευρεία αντίληψη του κόσμου. Εκείνες εμπνέονται από ιστορίες και ιδέες που δεν εκφέρονται πια μόνο από διασημότητες, αλλά και από καθημερινούς ανθρώπους. Μπορούν να αμφισβητήσουν –πόσο απελευθερωτικό!– πολλά απ’ αυτά που οι μεγαλύτεροι τους λένε πως δεν μπορούν να αποκτήσουν, μια και ξέρουν παραδείγματα ανθρώπων στην άλλη μεριά του κόσμου που τα κατάφεραν. Μια ερώτησή τους μπορεί σήμερα να απαντηθεί από πολλές διαφορετικές πηγές – ο λόγος του περίγυρού τους δεν είναι θέσφατο (ΜΑΘΗΜΑ 2). Με πρόσβαση σε τόση γνώση, μπορούν να διορθώσουν μέχρι και τους καθηγητές τους. Αν λοιπόν οι πρώτες τρεις μορφές εξουσίας που συναντάμε ως παιδιά (γονείς, σχολείο, κοινωνία) μπορούν με ένα κλικ να τεθούν υπό αμφισβήτηση, καταλαβαίνετε πώς διαμορφώνεται η σχέση των Zillennials/Gen Z με κάθε μορφή εξουσίας σε σχέση με το πώς διαμορφώθηκε η δική μας.


©Unsplash

Η επόμενη απάντηση είναι φυσικά η κρίση. Τα παιδιά της γενιάς μου φορτωθήκαμε τις ονειρώξεις των προηγούμενων, γίναμε επενδύσεις στα χέρια των γονιών μας, αναγάγαμε την επαγγελματική επιτυχία στην ύψιστη ευτυχία, θρέψαμε παραφουσκωμένες φιλοδοξίες και ύστερα ευνουχιστήκαμε οριστικά – και μάλλον αμετάκλητα. Αντίθετα, τα κορίτσια της επόμενης, μεγαλωμένα σε συνθήκες κρίσης, ανέπτυξαν την ψυχολογία εκείνων που δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Xωρίς καμία επαγγελματική ασφάλεια στον ορίζοντα, μου λένε πως επέλεξαν επαγγέλματα με κριτήριο τα ενδιαφέροντά τους και όχι τις οικονομικές απολαβές – που ούτως ή άλλως θα ήταν ελάχιστες (ΜΑΘΗΜΑ 3). Εντός του εργασιακού χώρου, δε, δεν διστάζουν να απαιτήσουν τα δικαιώματά τους (ΜΑΘΗΜΑ 4)˙ δεν είναι «soft», όπως κατηγορούνται, απλώς «δεν είμαστε διατεθειμένες να υποχωρήσουμε μπρος σε όλα εκείνα που θυσιάσατε εσείς στον βωμό της επιβίωσης ή θεωρώντας πως “έτσι είναι”». Η αστάθεια του επαγγελματικού βίου τις απάλλαξε και από έναν άλλο καρκίνο που υποστήκαμε εμείς: τον ανταγωνισμό. «Αφενός δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο αξίζει να διαγκωνιστούμε, αφετέρου καταλάβαμε ότι ενωμένες καταφέρνουμε περισσότερα» (ΜΑΘΗΜΑ 5).

Αντίθετα με εμάς, που έπρεπε να στραφούμε στους γύρω μας για να πάρουμε μια απάντηση σε ερωτήματα που συχνά ντρεπόμασταν να διατυπώσουμε, εκείνες μπορούν απλώς να γκουγκλάρουν, να πάρουν χιλιάδες απαντήσεις, να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι μόνες (ΜΑΘΗΜΑ 6). Για κάθε ανησυχία των Gen Z κοριτσιών υπάρχουν κάποιες στον κόσμο που έχουν ήδη δώσει απαντήσεις. Kάθε τραύμα τους κάποιες το έχουν ήδη αρθρώσει. Για κάθε θέμα που τις απασχολεί –κοινωνικό, πολιτικό, ψυχολογικό, επαγγελματικό κ.λπ.– υπάρχουν κοινότητες, fora και ειδικοί που το έχουν αναλύσει. Σκεφτείτε πόσο σημαντικό είναι για ένα κορίτσι που, για παράδειγμα, εξερευνά τη σεξουαλικότητά του ή υφίσταται κακοποίηση να διαβάσει αντίστοιχες μαρτυρίες, γνώμες ειδικών, έρευνες και τρόπους δράσης, να συνομιλήσει με γυναίκες που έχουν περάσει τα ίδια και να επιβεβαιώσει ότι δεν είναι λάθος να νιώθει όπως νιώθει. Μου λένε πως απέκτησαν από νωρίς το αίσθημα της ενότητας: «Ό,τι κι αν μας συμβαίνει, έχουμε μια online κοινότητα να απευθυνθούμε και να βρούμε συνοδοιπόρους. Ειδικά σε περιπτώσεις παρενόχλησης/κακοποίησης, έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε το κακό πριν συμβεί, αλλά και να το αναγνωρίζουμε ως τραύμα αν αυτό μας συνέβη» (ΜΑΘΗΜΑ 7). Μάλλον γι’ αυτό είναι τόσο διαδεδομένη η ψυχοθεραπεία στη γενιά τους, παρόλο που, όπως λένε, ξενίζει τους γονείς τους.
Η περιήγηση στις κοινότητες και η επαφή με συλλογικότητες τις έχει διδάξει αφενός να δρουν ενωτικά, αφετέρου να αποδέχονται εαυτούς και αλλήλους (ΜΑΘΗΜΑ 8): «Το ίντερνετ έδωσε φωνή και ορατότητα στα LGBTQ+ άτομα, μια φωνή που αποδεικνύεται τελικά απελευθερωτική για όλους: ερωτευόμαστε ανθρώπους, όχι φύλα». Η Gen Z εξερευνά τη σεξουαλικότητά της, δεν βάζει ταμπέλες, πιστεύει στη ρευστότητα ως συστατικό στοιχείο της ζωής.

Η γενιά αυτή είναι και η πιο αφυπνισμένη σε φυλετικά ζητήματα, καθώς γνωρίζει καλύτερα από κάθε προηγούμενη τις μετακινήσεις στον φυσικό κόσμο. Πέρα από τον εκδημοκρατισμό του ταξιδιού αναψυχής, υπάρχουν και άλλοι δύο παράγοντες «ενότητας» με τον υπόλοιπο πλανήτη: ένα σημαντικό μέρος της Gen Z είναι μετανάστες δεύτερης γενιάς με άλλα πολιτισμικά backgrounds, ενώ πολλές είναι εκείνες που κατέφυγαν στο εξωτερικό για ευκαιριακές δουλειές ή σπουδές και βρέθηκαν σε περιβάλλοντα όπου οι συζητήσεις σχετικά με τη φυλή, το φύλο, τη γυναικεία ενδυνάμωση, τα συστήματα εξουσίας ήταν σαφώς πιο μπροστά σε σχέση με την Ελλάδα.
Φυσικά, όσα αναφέρθηκαν παραπάνω δεν ανταποκρίνονται στο σύνολο των Zillennials/Gen Z. Όλες οι συνομιλήτριές μου κάνουν λόγο για «γενιά δύο ταχυτήτων». «Ενώ πολλές από μας μεγαλώσαμε εντός μιας ξαφνικής παγκοσμιοποίησης που μας εξίσωσε με γενιές του εξωτερικού που είχαν ήδη εδραιώσει σκέψεις πάνω, για παράδειγμα, στις μειονότητες, υπάρχει κι ένα σημαντικό κομμάτι της γενιάς μας που περιορίστηκε στην εντός συνόρων πληροφόρηση, με αποτέλεσμα –ειδικά λόγω της κρίσης– να συντηρητικοποιηθεί περισσότερο και από τις προηγούμενες. Υπάρχει ένα κομμάτι της γενιάς μας πολύ πιο ετοιμοπόλεμο και συνειδητοποιημένο, έτοιμο να διεκδικήσει ίσες ευκαιρίες και δικαιώματα, και άλλο ένα –μικρό– που έχει μετακινηθεί προς τα πίσω».


©Unsplash

Τις ρώτησα πώς βλέπουν εμάς, τις γυναίκες 35+, και με εξέπληξε το ότι μας αντιμετωπίζουν πράγματι ως διαφορετική γενιά, και μάλιστα ως μια γενιά που υπέστη απίστευτη καταπίεση. (Το παραδεχόμαστε; Ας βγάλουμε όλες μια κόλλα χαρτί.) Μας θαυμάζουν που δημιουργήσαμε «σε πείσμα όλων», που επιβιώσαμε «εντός τόσης πατριαρχίας» (ΜΑΘΗΜΑ 9) και που τώρα συγκρουόμαστε μαζί της, στρώνοντας έναν πιο εύκολο δρόμο για εκείνες. Παρατηρούν όμως ότι πολλές από εμάς είναι ακόμα δέσμιες ενός παλαιότερου αξιακού συστήματος, όπου «οι γυναίκες μπορούν να πετύχουν αρκεί να το θέλουν», αρνούμενες τον σεξισμό που και οι ίδιες υφίστανται. Το οποίο είναι μεν καλό κίνητρο για προσωπική ανέλιξη, οδηγεί όμως συχνά στην απαξίωση των νεότερων γυναικών (βλ. «είστε υπερβολικές και φυγόπονες»), που βλέπουν ότι δεν μπορούν να τα κάνουν όλα γιατί το παιχνίδι είναι στημένο εναντίον τους (ΜΑΘΗΜΑ 10). Μου αναφέρουν πως έχουν έρθει αντιμέτωπες με συμπεριφορές του τύπου «αφού εγώ έφαγα λάσπη και πέτυχα, μπορείς να τη φας κι εσύ», αντί να συμμετέχουν στον αγώνα τους για αλλαγή, ώστε να μη χρειάζεται να αντιμετωπίσει καμία νεότερη τα ίδια (ΜΑΘΗΜΑ 11). Τέλος, δηλώνουν πιο αισιόδοξες για την επόμενη γενιά κοριτσιών, την Gen Alpha, που ήδη στην αρχή της εφηβείας τους ξέρουν τι σημαίνει φεμινισμός, προνόμιο, συναίνεση και μιλούν ανοιχτά για την ταυτότητα και τις απόψεις τους.

Πολύ ωραία, λέω εγώ, και προτείνω, αντί να περιμένουμε αυτές τις γενιές γυναικών να φτάσουν σε καίριες θέσεις για να κάνουν τη μεγάλη αλλαγή στη ράθυμη ελληνική κοινωνία, να μάθουμε από αυτές όσα μπορούμε και να τα εφαρμόσουμε σήμερα στη δική μας καθημερινότητα, μήπως και –πέρα από το ηθικό μας χρέος να παραδώσουμε έναν καλύτερο κόσμο– προλάβουμε να χαρούμε και λίγη από την απελευθέρωση που χαίρονται ήδη εκείνες.

*Ευχαριστώ τις συναδέλφους μου Στέλλα Παπαδοπούλου, Μερόπη Παπαστεργίου, Τάνια Κουταλά, Έλενα Μαρκοπούλου, Μαριέλλα Παναγιώτου και Κατερίνα Ταχταλή για τη συμβολή τους. Οι περισσότερες λέξεις αυτού του κειμένου τούς ανήκουν.

Διαβάστε επίσης | Pierpaolo Piccioli: Η επανάσταση είναι ήδη εδώ

Scroll to Top